Η αποφράδα ημέρα

Μια λέξη ήταν στον πίνακα. Η λέξη αποφράδα. Κι έπειτα η πικρή της ιστορία.

Με αφορμή και τη μέρα και το κείμενο στο βιβλίο μας για τους Ιππότες της Ρόδου.

Και μιλήσαμε για σταυροφόρους. Και την άλλη άλωση του 1204. Για το ρόλο της Δύσης.

Φτάνοντας ακόμη πιο πίσω, στην ίδρυση και στο Μέγα Κωνσταντίνο. Και ως το Βύζαντα και τους Μεγαρείς του. Να δέσουμε την ιστορία τώρα που φτάνουμε στην κατάκτηση από τους Ρωμαίους με την επόμενη χρονιά, την ένδοξη ιστορία της Βασιλεύουσας.

Ως την ώρα που ο χρόνος πάγωσε. Την ώρα που η Κερκόπορτα απόμεινε ανοιχτή.

Μια λέξη μόνο. Η λέξη αποφράδα.

Και την πήρε ο πιτσιρικάς των δέκα ετών στην καρδούλα του. Γύρισε σπίτι και στρώθηκε στη δουλειά. Να ελαφρύνει η πίκρα της λέξης και η απελπισία της σήμερον.

Κι έγινε η αποφράδα υπότιτλος στο βίντεο.

Δείτε το.

Η ηλικία του δημιουργού είναι αντιστρόφως ανάλογη με την ποιότητά του...

Κι έπειτα πείτε την παλιά προσευχή.

“ Το δε την πόλιν σοι δούναι, ούτ’ εμόν έστιν ούτ’ άλλου των κατοικούντων εν ταύτη. Κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών”.

Την έχουμε ανάγκη όλοι, την έχει ανάγκη το σήμερα.

Γιατί όσο η Ελλάδα γεννάει τέτοια παιδιά, σαν τον πιτσιρίκο που έφτιαξε το βίντεο, κανείς μας δεν έχει το δικαίωμα να απογοητεύεται.

_______________________

Δείτε τη σχετική ανάρτηση και στο blog ΜΙΚΡΟΥΛΗΣ:

http://mikros-mikroulis.blogspot.com/2011/05/blog-post_30.html

Καθώς και στο φόρουμ:

http://faros.fforumfree.com/t246-topic


http://faros.fforumfree.com/t247-topic

Οι Αστέρια στα Γιάννενα...

Οι Αστέρια απόψε στα Γιάννενα.

Έδωσαν, διαβάσαμε, συναυλία. Τι κρίμα να μην είμαστε εκεί. Τι κρίμα που το μάθαμε μόλις τώρα.

Ποιοι είναι όμως οι Αστέρια;

Πρώτα πρώτα είναι φίλοι παλιοί και καλοί. Γνωστοί μας από άλλες συναυλίες που έχουν δώσει στον τόπο μας αλλά και από συναυλίες στο δικό τους τόπο. Πού;

Μα στη Γκρέτσια Σαλεντίνα, στη Μεγάλη Ελλάδα, δηλαδή στην Κάτω Ιταλία!

Οι Αστέρια είναι ένα γκρεκάνικο μουσικό συγκρότημα. Και τραγουδούν τραγούδια γκρεκάνικα. Τραγουδούν αλλά και χορεύουν, γιατί η μουσική των Αστέρια είναι μουσική χαρούμενη και χορευτική.

Μια μικρή γεύση από Αστέρια μπορείτε να πάρετε στο βίντεο που ακολουθεί:

Και η είδηση που καθυστερημένα δυστυχώς διαβάσαμε:

http://thesprotia-news.blogspot.com/2010/10/blog-post_14.html

Η Κάτω Ιταλία στη Ζωσιμαία Ακαδημία

Το ίδρυμα Ιωσήφ και Εσθήρ Γκανή παρουσιάζει αυτή την Παρασκευή 15 Οκτωβρίου, το συγκρότημα Asteria, στην αίθουσα Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνα στη Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία.

Η συναυλία που θα ξεκινήσει στις 20.30 έρχεται κατευθείαν από την Κάτω Ιταλία και τη ζώσα μουσική παράδοση των με ελληνική προέλευση χωρών και τραγουδιών. Το συγκρότημα Asteria Griko-Pizzica-Salento, είναι κάτι περισσότερο από μια μουσική μπάντα. Είναι και πολιτιστικός σύλλογος που στοχεύει στη διατήρηση και διάσωση των παραδόσεων των ελληνόφωνων χωριών της Κάτω Ιταλίας.

Οι Asteria είναι ένα από τα σημαντικότερα γκρεκάνικα συγκροτήματα και μαζί τους, το ίδρυμα Ιωσήφ και Εσθήρ Γκανή συνεχίζει την παράδοση συναυλιών που ξεκίνησε πριν από 1,5 χρόνο περίπου, όταν στην ίδια αίθουσα έφερε τους Tamburellisti di Torepanduli.

Από την ίδια πηγή και η αφίσα που δημοσιεύουμε:

Ακούστε με την ευκαιρία και ένα ακόμη γκρεκάνικο τραγούδι:

Είναι ένα από πλέον αγαπημένα τραγούδια στα ελληνόφωνα χωριά της Κάτω Ιταλίας, το περίφημο "Καληνύφτα", όπως λένε οι Γκρεκάνοι την καληνύχτα.

Διαβάστε και τα λόγια του τραγουδιού, ίσως έτσι μπορέσετε να βρείτε και άλλες ομοιότητες της γκρεκάνικης γλώσσας με τη δική μας:

Τραγούδι αγάπης('ματινάτα')

από τα πιό αγαπητά στις ελληνόφωνες κοινότητες του Σαλέντο.

Καληνύφτα

Τί έν γκλυτσέα τούτη νύφτα τ'εν ώρια
ιβώ έ πλώνω πεντσέοντα σέ σένα
εις τή φενέστρα ά τήν αγάπη μου
τής καρδιάς μου σού νοίφτω τήν πένα.

Ιβώ έ πλώνω πενσέοντα σέ σένα
τσέ γιά σένα ψυχή μου αγαπώ
μά πού πάω πού σύρνω πού στέω
εις τήν καρδιά μου πάντα σένα βαστώ.

Καί σού μάι μ'αγάπησε ώρια μου
έ σού πόνησε μάι άσσε μένα
είττα χείλη σου έν άνοιτσε μάι
πεί τά λόγια τσ'αγάπης βλοημένα.

Κείττ'αμμάι σου,άτσε μάγο γκλυτσέο
έν ανοίτσε μάι γιά μένα φτεχό
μά πού πάω,πού σύρνω ,πού στέω
εις τήν καρδιάν μου πάντα σένα βαστώ.

Από τόν δίσκο Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑΣ του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος.

Και την καλημέρα; Πώς άραγε λένε την καλημέρα οι Γκρεκάνοι; Αυτήν τη λένε "καλημέρα" όπως κι εμείς και μάλιστα "Καλημέρα" λέγεται και ένα από τα χωριά της Γκρέτσια Σαλεντίνα!

Παιδιά, μην ξεχνάτε ότι πρέπει κι εσείς να βρείτε πληροφορίες για τη Γκρέτσια Σαλεντίνα και να τις φέρετε στο σχολείο τη Δευτέρα. Μπορείτε ακόμη να τις "ανεβάσετε" στο φόρουμ.

Το άρθρο αυτό σας έδωσε ήδη μια ιδέα τι μπορείτε να αναζητήσετε...

Μας ενδιαφέρουν όλα όσα θα μας κάνουν να γνωρίσουμε καλύτερα την απέναντι ακτή του Ιονίου. Και να γνωρίσουμε τους ελληνόφωνους κατοίκους της Κάτω Ιταλίας. Πού ξέρετε; Ίσως κάποια στιγμή καταφέρουμε να τους γνωρίσουμε και από κοντά!

Εκείνοι πάντως είναι πολύ πρόθυμοι για τέτοιες γνωριμίες. Γιατί ποτέ δεν ξέχασαν ότι είναι Έλληνες και στην καρδιά τους ακόμη καίει το ιερό πυρ της Ελλάδας!

Φωτογραφίες από τον πόλεμο του '40

28 Οκτωβρίου 1940. Γενική Επιστράτευση.

Ξεκινάνε με χαμόγελο και ψηλά το κεφάλι. Σαν Έλληνες. Και απόφαση ή να νικήσουν ή να πεθάνουν. Κι ο ποιητής ενθουσιασμένος θα φωνάξει:

"Μεθύστε με τ' αθάνατο κρασί του '21!"

Στο μέτωπο έχουν κιόλας αρχίσει οι μάχες. Οι φαντάροι μας με την ιαχή "Αέραααααα" ορμούν ενάντια στον εχθρό.

Η τραγουδίστρια της νίκης, η Σοφία Βέμπο, δίνει τη δική της μάχη στα μετόπισθεν για να κρατήσει ακμαίο το ηθικό και των στρατιωτών και του άμαχου πληθυσμού.

Ατέλειωτες πορείες επάνω στα βουνά της Ηπείρου. Και ο χειμώνας έχει κιόλας αρχίσει.

Ο εξοπλισμός του στρατού μας πενιχρός. Με γαϊδουράκια και μουλάρια αγωνίζονται να μεταφέρουν τα πολεμοφόδια. Αλλά δε φτάνουν. Και τότε αναλαμβάνουν το τιτάνιο έργο οι γυναίκες της Πίνδου.

Πολλές φορές τελείως νηστικοί, περπατούν μέσα σε χιόνι που τους φτάνει μέχρι τα γόνατα. Παγώνουν τα πόδια μα καίνε οι καρδιές. Δε φτάνει αυτή η φωτιά να ζεστάνει τα κρυσταλλιασμένα πόδια. Και πολλοί ακρωτηριάζονται από γάγγραινα.

Τίποτα όμως δεν μπορεί να ακρωτηριάσει την ψυχή του Έλληνα. Και δε χάνει ευκαιρία να το ρίχνει στο χορό και στο τραγούδι. Με το ίδιο χαμόγελο που ξεκίνησε για τον πόλεμο.

Και η Βέμπο να επιβεβαιώνει: Με το χαμόγελό στα χείλη, πάνε οι φαντάροι μας μπροστά, και γίναν οι Ιταλοί ρεζίλι, γιατί η καρδιά τους δε βαστά. Κορόιδο Μουσολίνι, κανένας δε θα μείνει...

Όχι μόνο η Βέμπο, όλες οι γυναίκες αγωνίζονταν. Η καθεμία όπως μπορούσε καλύτερα. Μια από τις σπουδαιότερες μάχες που έδωσαν οι γυναίκες ήταν και "η φανέλα του στρατιώτη".

Άλλες πάλι γυναίκες έφτασαν ως το μέτωπο ως Αδελφές Νοσοκόμες. Και πολλές πλήρωσαν με τη ζωή τους την απόφαση να φτάσουν ως εκεί. Γιατί ο πόλεμος δεν ξεχωρίζει άντρες και γυναίκες...

Οι νίκες στο μέτωπο διαδέχονται η μία την άλλη. Εδώ ο ελληνικός στρατός ελευθερώνει την Κορυτσά.

Τρελός ενθουσιασμός σε όλη τη χώρα.

Το οχυρό Ρούπελ. Χρυσές σελίδες δόξας γράφτηκαν εδώ όταν οι Γερμανοί επιτέθηκαν στην πατρίδα μας.

Η μάχη της Κρήτης. Η τελευταία μάχη υπήρξε και η πιο ηρωική.


Η Ελλάδα πέφτει στα χέρια των Γερμανών και των Ιταλών.

Η μαύρη περίοδος της Κατοχής αρχίζει...

Οι Γερμανοί κατακτητές στην Ακρόπολη

Ο Γλέζος και ο Σάντος στην πρώτη πράξη αντίστασης του λαού:

Κατεβάζουν τη γερμανική σημαία, τη σβάστικα, από την Ακρόπολη. 30 Μαΐου 1941. Λίγες μόλις μέρες μετά την κατάκτηση της χώρας από τους Γερμανούς και τους Ιταλούς.

Η επέτειος του ΟΧΙ το 1941.

Έφιπποι Γερμανοί κυνηγούν τους διαδηλωτές.

Η πείνα θέρισε πάνω από 100 χιλιάδες ανθρώπους στα χρόνια της Κατοχής.

Χιλιάδες ήταν και τα παιδιά που πλήρωσαν με τη ζωούλα τους...

Μεσάνυχτα της 25ης Νοεμβρίου 1942. Οι ομάδες της Εθνικής Αντίστασης ανατινάζουν τη γέφυρα στο Γοργοπόταμο.

Πολλά χωριά πλήρωσαν τη μανία των Γερμανών με ολοκαύτωμα.

Χιλιάδες πατριώτες εκτελέστηκαν.

Το αίμα όλων αυτών των αθώων θυμάτων της θηριωδίας του Χίτλερ και του Μουσολίνι, πότισε και θέριεψε το πολύτιμο λουλούδι της λευτεριάς:

12 Οκτωβρίου 1944. Οι Έλληνες γιορτάζουν την απελευθέρωση της πατρίδας!

Αυτά τα γεγονότα γιορτάζουμε και τιμούμε και μεις την 28η Οκτώβρη.

Τις χιλιάδες νεκρούς, τις χιλιάδες ήρωες.

Που έδωσαν τη δική τους ζωή για να ζούμε εμείς σήμερα ελεύθεροι.

Τα Μαθηματικά συναντούν την Ιστορία

Τι είναι τα Μαθηματικά; Πέρα από το μάθημα - μπαμπούλα για πολλούς μαθητές, έχουμε σκεφτεί τι άλλο είναι; Έχουμε προβληματιστεί τι ακριβώς εννοούσε ο Πλάτων με τη φράση:

«Μηδείς αγεωμέτρητος εισίτω μοι την θύραν»;

Τέτοιες κουβέντες δεν μπορεί βεβαίως να κάνει κάποιος με παιδάκια των 9 - 10 ετών. Μπορεί όμως με τη γλώσσα της δικής τους ηλικίας να τα εισάγει σε προβληματισμούς που θα τα βοηθήσουν να ανακαλύψουν σιγά σιγά τι άλλο είναι τα Μαθηματικά πέρα από τις τέσσερις πράξεις...

Η ενότητα του προηγούμενου μαθήματος μας έδωσε την αφορμή για ένα τέτοιο "ξεστράτισμα" από τους κλασικούς και βαρετούς λογαριασμούς πόσο κάνει τόσο και τόσο ή τόσο βγάζω τόσο... Και η αφορμή δεν ήταν άλλη από τα μοτίβα.

Τι είναι τα μοτίβα; Κάντε κλικ ΕΔΩ για να διαβάσετε από το ημερολόγιο ενός δασκάλου μια ενδιαφέρουσα συνοπτική αναφορά. Κι ΕΔΩ για βαθύτερη εξέταση του ζητήματος της διδασκαλίας των μοτίβων. Από το δεύτερο άρθρο παραθέτουμε το εξής χαρακτηριστικό:

Εθνομαθηματικά και μοτίβα

Τα γεωμετρικά μοτίβα εμφανίζονται σε αφθονία σε πολλούς πολιτισμούς. Μια ιδιαίτερη ποικιλία μοτίβων μπορεί κανείς να εντοπίσει σε όλους τους ισλαμικούς πολιτισμούς. Βρίσκονται σε μια ποικιλομορφία και σε διάφορα υλικά όπως σε κεραμίδια, σε τούβλα, σε ξύλο, σε έγγραφα, σε ορείχαλκο, σε ασβεστοκονίαμα, σε γυαλί και σε πολλούς τύπους αντικειμένων. Εμφανίζονται στους τάπητες, παράθυρα, πόρτες, οθόνες, κιγκλιδώματα, κύπελλα, στα μουσουλμανικά τεμένη, και σε άλλες επιφάνειες.

Επίσης η αφθονία τους παρατηρείται στις περσικές μικρογραφίες στο φωτισμό του ιερού Koran και στις αρχιτεκτονικές επιφάνειες των μουσουλμανικών τεμενών, στα παλάτια, στα madersas (κέντρα εκπαίδευσης) και στους τάφους.

Και στον δικό μας πολιτισμό παρατηρείται μια μεγάλη ποικιλία γεωμετρικών μοτίβων, τα οποία αντλούνται από τη λαϊκή μας παράδοση. Ο Κυπριακός λαϊκός πολιτισμός προσφέρεται για εθνομαθηματική προσέγγιση στα μοτίβα. Παραδείγματα μοτίβων μέσα από τη κυπριακή λαϊκή παράδοση υπάρχουν στον τομέα της υφαντουργίας, ξυλοτεχνίας, καλαθοπλεκτικής, αγγειοπλαστικής καθώς και στις παραδοσιακές στολές των κατοίκων της Κύπρου.

Ο εκπαιδευτικός που επιθυμεί να πραγματοποιήσει μια καλή διδασκαλία στα μαθηματικά και συγκεκριμένα στα μοτίβα, έχει στη διάθεση του μια πλούσια συλλογή αντικειμένων της λαϊκής παράδοσης τα οποία μπορεί να αξιοποιήσει και να χρησιμοποιήσει στη διδασκαλία του.

Έτσι τα παιδιά καθώς διδάσκονται τα μοτίβα, έρχονται και σε επαφή με τον πολιτισμό τους, αλλά τους δίνεται και η δυνατότητα να γνωρίσουν πολιτισμούς άλλων χωρών. Κατανοούν την αξία των διαφόρων πολιτισμών και παύουν να θεωρούν ορισμένους πολιτισμούς κατωτέρους από κάποιους άλλους.

Παρατηρούμε ότι εθνομαθηματική προσέγγιση των μοτίβων γίνεται μόνο στη Πέμπτη τάξη, παρόλο που αυτά διδάσκονται κάθε χρόνο στους μαθητές (Παπαγεωργίου, κ.ά., 2001).**

Συγκεκριμένα, το κεφάλαιο αρχίζει με τον τίτλο «Η Γεωμετρική τέχνη στην Αρχαία Ελλάδα». Αρχικά δίνονται κάποια ιστορικά στοιχεία για τη γεωμετρική τέχνη καθώς και ορισμένες σχετικές πληροφορίες.

Στη συνέχεια δίνονται αρκετά αγγεία και σαν πρώτη άσκηση, το βιβλίο ζητά από τους μαθητές να παρατηρήσουν τα αγγεία και να γράψουν στοιχεία που να δείχνουν ότι ανήκουν στην Γεωμετρική περίοδο.

Στη δεύτερη άσκηση, ζητείται από τους μαθητές να προσπαθήσουν να αντιγράψουν κάποια από τα σχέδια που έχουν τα αγγεία, στο τετράδιο τους χρησιμοποιώντας ρίγα. Στην επόμενη άσκηση οι μαθητές θα πρέπει να συνεχίσουν τα γεωμετρικά μοτίβα τα οποία είναι παρμένα από τη γεωμετρική περίοδο.

Τέλος δίνονται, στα παιδιά, κάποια αγγεία χωρίς ζωγραφιές και καλούνται να τα διακοσμήσουν χρησιμοποιώντας γεωμετρικά σχήματα και γραμμές.

Έτσι λοιπόν κι εμείς με αφορμή την απλή άσκηση για μοτίβα στο Τετράδιο Εργασιών των Μαθηματικών, βγάλαμε χαρτί και χρώματα και βάλαμε μπρος φτιάχνοντας τα δικά μας μοτίβα ο καθένας.

Το αποτέλεσμα υπήρξε κάτι περισσότερο από έξοχο. Ποικιλία μοτίβων και τεράστια ποικιλία στη συμπλήρωση του έργου με άλλα στοιχεία και με απόλυτη ελευθερία των μαθητών στην επιλογή.

Έτσι, με την εργασία αυτή αλλά και όσα διδάχτηκαν τα παιδιά την περασμένη Τρίτη στο κεφάλαιο για την Τέχνη των Γεωμετρικών χρόνων, απλά και φυσικά φέραμε σε επαφή δυο διαφορετικά κατά τα άλλα μαθήματα, τα Μαθηματικά με την Ιστορία. Συνάντηση που θα επισημοποιηθεί στο επόμενο μάθημα των Εικαστικών με τη διακόσμηση αγγείων με γεωμετρικά μοτίβα.

Παραθέτουμε με την ευκαιρία τα ακόλουθα στοιχεία σχετικά με την τέχνη της γεωμετρικής εποχής:

Χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της εποχής αποτελεί το ακόλουθο επιθανάτιο αγγείο :

(κάντε κλικ στην εικόνα για μεγαλύτερη προβολή)

Τι έχουμε εδώ; Μα τι άλλο από γεωμετρικά μοτίβα! Αυτά τα μοτίβα που χάρισαν και το όνομα στην αντίστοιχη ιστορική εποχή που ονομάζουμε γεωμετρική. Δείτε μερικά ακόμη χαρακτηριστικά αγγεία της εποχής αυτής:

Επίπεδη πυξίδα αττικού εργαστηρίου. 750-735 π.Χ.

Φέρει πώμα με τέσσερα άλογα στο κέντρο και διακοσμείται με μαιάνδρους και ζιγκ-ζαγκ. Τέτοιου τύπου αγγεία προέρχονται κυρίως από τάφους ανδρών.

Στο τελευταίο αγγείο διακρίνουμε και μοτίβα που δεν είναι γεωμετρικά. Γιατί τα μοτίβα δεν είναι αποκλειστικό κτήμα της γεωμετρίας αλλά κάτι πολύ ευρύτερο. Όπως και τα Μαθηματικά δεν είναι μόνο για να λογαριάζουμε τόσο και τόσο κάνει τόσο...

Από τα πλέον γνωστά μοτίβα είναι τα μοτίβα της Μουσικής. (διαβάστε σχετικό άρθρο ΕΔΩ)

Όμως τα μοτίβα τα συναντούμε και στην καθημερινή μας ακόμη ζωή. Γνωστή π.χ. είναι η φράση: "Βαρέθηκα πια αυτό το μοτίβο" ή "άλλαξε πια μοτίβο" κλπ. Ε, λοιπόν αυτό ακριβώς θα κάνουμε κι εμείς φέτος στα Μαθηματικά, θα αλλάξουμε το βαρετό μοτίβο της προσκόλλησης στην ανιαρή τους διδασκαλία και θα προσπαθήσουμε να τα φέρουμε πιο κοντά μας, στη ζωή μας και στην καθημερινότητά μας.

Την ευκαιρία θα μας τη δίνει κυρίως η ώρα της Ευέλικτης ζώνης. Η ευέλικτη ζώνη που συνδυασμένη με τη διαθεματικότητα θα ενοποιεί τα διαφορετικά μαθήματα σε ενιαία γνώση του κόσμου, ξεπερνώντας ακόμη ένα σκόπελο, την κατάτμηση της διδακτέας ύλης σε διαφορετικά μαθήματα που ναι μεν διευκολύνει την εμβάθυνση αλλά και δημιουργεί την πλάνη πως ουδεμία σχέση έχει το ένα μάθημα με το άλλο. Λάθος! Και μεγάλο μάλιστα...

Η κατάτμηση αυτή και τα στεγανά ανάμεσα στα μαθήματα ταλάνισαν για δεκαετίες την παιδεία και δημιούργησαν πλήθος προβλημάτων. Η σύγχρονη αντίληψη όμως είναι τελείως διαφορετική και είναι αυτή η αντίληψη που οδήγησε το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο στην καθιέρωση της Ευέλικτης Ζώνης.

Βέβαια η κατάτμηση δεν αποτέλεσε χαρακτηριστικό μόνο της παιδείας αλλά και πολλών άλλων τομέων της ζωής και κυρίως της επιστήμης. Και εκεί όμως σήμερα, τόσο στον κοινωνικό τομέα όσο και στον επιστημονικό, κυριαρχεί η τάση για ενοποίηση και σύνθεση. Φυσικά με σχέδιο και τήρηση των ορίων και του μέτρου.

Ελπίζουμε με το μικρό μας άρθρο να προβληματίσαμε αρκετά και λίγο τουλάχιστον να δείξαμε πως τα Μαθηματικά είναι κάτι πολύ πιο σημαντικό από τις προσθέσεις και τις αφαιρέσεις. Είναι τρόπος σκέψης και τρόπος ζωής.

Μόνο αν τα δούμε με τέτοιο πρίσμα θα μπορέσουμε να τα αγαπήσουμε όσο τους αξίζει και παράλληλα να εισπράξουμε πολύ μεγαλύτερο κέρδος από το να γίνουμε καλά κομπιουτεράκια...

______________

** ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Τα στοιχεία αυτά αφορούν τα κυπριακά εκπαιδευτικά βιβλία. Αξίζει όμως να προσέξουμε όσα εκεί αναφέρονται για τον κυπριακό λαϊκό πολιτισμό και να αναζητήσουμε αντίστοιχα στοιχεία και στον δικό μας, το λαϊκό πολιτισμό της Ηπείρου. Πόσα και ποια θα μας δοθεί η ευκαιρία να τα ανακαλύψουμε μέσα από έρευνα που θα ανατεθεί στους μαθητές αλλά και επισκέψεις σε λαογραφικά μουσεία του τόπου μας.

Ανασκαφές: Μια προσωπική μαρτυρία

Το κείμενο που ακολουθεί αναδημοσιεύεται από ένα άλλο μαθητικό blog:

http://tetartaki.blogspot.com/2009/09/blog-post_16.html

"Με αφορμή την επίσκεψη που θα πραγματοποιήσει η τάξη μας την προσεχή Τρίτη, 22 Σεπτεμβρίου 2009, στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που θα παρακολουθήσουν εκεί οι μαθητές: "Αναπαράσταση μιας ανασκαφής", δημοσιεύεται μια προσωπική μαρτυρία από μια αληθινή ανασκαφή που συνέβη τέτοιες μέρες πριν από ένα χρόνο και μάλιστα κυριολεκτικά κάτω από τα πόδια μου... σε ένα από τους δρόμους της γειτονιάς μου:

Τάφος του 4ου πΧ αιώνα βρέθηκε χτες στην περιοχή της πλατείας Άνοιξης στη Νέα Σμύρνη. Την ανακάλυψη έκαναν οι εργάτες του φυσικού αερίου σκάβοντας για την τοποθέτηση σωλήνων μεταφοράς του αερίου και συγκεκριμένα επί της οδού Αγίας Σοφίας και ανάμεσα στην οδό Αγάπης και στην Πλατεία Ηρώων Κύπρου.

Σήμερα ομάδα αρχαιολόγων προχώρησε στην ανασκαφή. Αφαιρέθηκε το μαρμάρινο καπάκι του τάφου, αυτό που έσπασε το κομπρεσέρ των εργατών και οδήγησε στον εντοπισμό του τάφου. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις πρόκειται για τάφο της υστεροκλασικής περιόδου και ο σκελετός που βρέθηκε μέσα πιστεύεται ότι ανήκε σε νέα γυναίκα. Τα στοιχεία που οδήγησαν στην άποψη αυτή ήταν αφενός τα ίδια τα οστά και αφετέρου δύο κτερίσματα που εντοπίστηκαν μέσα στα χώματα: Ένα κάτοπτρο και ένας σφόντυλος.

Οι αρχαιολόγοι αφαίρεσαν από τον τάφο με ιδιαίτερη προσοχή το αχλαδοειδές κάτοπτρο, πιθανότατα από χαλκό, καθώς κάτω από τα χώματα φαινόταν να έχει το χαρακτηριστικό πράσινο χρώμα του οξειδωμένου χαλκού.

Με την ίδια προσοχή αφαιρέθηκαν τόσο τα χώματα όσο και ο ίδιος ο σκελετός που ήταν σε άριστη κατάσταση και έκανε τους περαστικούς να απορούν πως έπειτα από τόσους αιώνες σώθηκαν τόσο καλά τα οστά.

Το ύψος του σκελετού εκτιμήθηκε 1,65 περίπου μέτρα και γύρω στα 45 εκατοστά ήταν το άνοιγμα στις ωμοπλάτες. Τα οστά επίσης της λεκάνης ταίριαζαν σε γυναικείο σκελετό.

Η συγκίνηση από το εύρημα ήταν τεράστια σε όλους τους γείτονες και δεκάδες ιστορίες ακούστηκαν... Μια κυρία μεγάλης ηλικίας βουρκωμένη μας έλεγε πως στα νιάτα της είχε περάσει αρχαιολογικό μα δε στάθηκε μπορετό να σπουδάσει. Τώρα, μπροστά στο σκελετό που βρέθηκε στην περιοχή που επί δεκαετίες περπατούσε καθημερινά, δεν μπορούσε να συγκρατήσει τα δάκρυά της. Άλλος ηλικιωμένος κύριος μας έδινε άφθονα ιστορικά στοιχεία της γειτονιάς μας, καθώς στην ιστορία της Νέας Σμύρνης ανάλωσε τη ζωή του όλη και έχει μέχρι στιγμής γράψει 9 βιβλία για την ιστορία αυτή. Μεγάλη και η συγκίνηση της νεολαίας μας. Πρωτάκια του δημοτικού, μαθητές του γυμνασίου και του λυκείου, όλοι κοίταζαν με ακόρεστο ενδιαφέρον και τραβούσαν συνεχώς φωτογραφίες με τα κινητά.

Ήταν τέτοιο το ενδιαφέρον του συγκεντρωμένου πλήθους που αδιαφορούσαν ακόμη και για τις παρακλήσεις της δημοτικής αστυνομίας να απομακρυνθούν από το οδόστρωμα μη γίνει κανένα ατύχημα και χρειαστεί να ανοίξουμε και άλλον τάφο... Ξυστά πέρναγαν τα λεωφορεία και τα φορτηγά μα εμείς εκεί με τα μάτια καρφωμένα στον τάφο. Πού να το φανταστούμε πως στα σπλάχνα της πόλης μας κρυβόταν επί τόσα χρόνια ένα τέτοιο εύρημα;

Οι αρχαιολόγοι εκτίμησαν πως δεν επρόκειτο για κάποιο σπουδαίο πρόσωπο αφού μόνο δυο ταπεινά κτερίσματα βρέθηκαν αλλά και ο ίδιος ο τάφος ήταν ιδιαίτερα απλός. Όμως η άριστη κατάσταση του σκελετού τους έκανε να μιλούν για σημαντικό εύρημα και έγινε η πρόταση στο Δήμαρχο να μείνει εκεί ο τάφος και να τοποθετηθεί διαφανές κάλυμμα ώστε τόσο οι κάτοικοι της Νέας Σμύρνης όσο και οι επισκέπτες της να τον θαυμάζουν και να μαθαίνουν από πρώτο χέρι την ιστορία της.

Δε χρειάζεται να προσθέσω την τεράστια ικανοποίηση και χαρά όλων μας για τη σημαντική αυτή ανακάλυψη. Επί ώρες μείναμε εκεί να δούμε και να καταγράψουμε το τόσο σπουδαίο γεγονός, χωρίς να λογαριάζουμε ταλαιπωρία και κούραση.

Από τα δεκάδες παιδιά που πέρασαν και θαύμασαν τον αρχαίο τάφο, συγκράτησα ως ιδιαίτερα συγκινητική την περίπτωση του 15χρονου Κόνραντ. Ένα Πολωνόπουλο που ζει με τους γονείς του στην Ελλάδα και που δεν έκρυβε τον ενθουσιασμό του για όσα η τύχη του επεφύλασσε να παρακολουθήσει εκ του σύνεγγυς. Ήταν εκείνος που έτρεξε σαν πουλάκι να φέρει από το παρακείμενο σούπερ μάρκετ χαρτοκιβώτια για να τοποθετηθεί ο σκελετός.

Όπως μας ενημέρωσαν τα ευρήματα πρόκειται να μεταφερθούν για πιο έγκυρες επιστημονικές εκτιμήσεις και εργαστηριακούς ελέγχους, στο Μουσείο Βραυρώνας. Ως τότε η ωραία κοιμωμένη επί 2.400 χρόνια για όλους εμάς θα είναι η Σοφούλα μας λόγω και του δρόμου που βρέθηκε ο τάφος της. Η Σοφούλα της Νέας Σμύρνης. Και δεν μπορούμε να μη στενοχωριόμαστε που μας την πήραν για το μουσείο... Καλό ταξίδι, κοπελιά. Να ξέρεις πως από τώρα και στο εξής θα κατοικείς για πάντα στις καρδιές μας. Θα είσαι το καμάρι μας και θα φροντίζουμε την ιστορία σου να τη μαθαίνουν όλα τα παιδόπουλα της πόλης, με αρχή βεβαίως το κοντινότερο σχολικό συγκρότημα του 2ου και 11ου Δημοτικού Σχολείου Νέας Σμύρνης.

Α, δεν μπορείτε να φανταστείτε την αίσθηση... Πλημμύρα συναισθημάτων και έξαρση της φαντασίας. Ποια να ήταν άραγε; Πως πέρασε τη σύντομη ζωή της; Όλοι ρωτούσαν με αγωνία τους αρχαιολόγους να μάθουν και κάτι ακόμη. Και κάποια στιγμή τους έβαλαν και τις φωνές... Γιατί το καπάκι του τάφου στεκόταν παραμελημένο στην άκρη και μάλιστα του είχαν φορτώσει επάνω και πράγματα!!! Λίγο σεβασμό βρε παιδιά, ακούστηκε από το πλήθος το παράπονο προς τους κατάκοπους αρχαιολόγους, όταν κάποιος απρόσεχτος πάτησε πάνω στο μαρμάρινο κειμήλιο... Είναι η ιστορία μας αυτό. Μην το πατάτε!

Έμειναν κι αυτοί να μας κοιτάνε. Γιατί τόση ώρα ήταν μέσα στον τάφο και μάζευαν κοκαλάκι κοκαλάκι και τώρα που όλα ήταν πια στα χαρτοκούτια βρέθηκαν και ένοχοι που πάτησαν λίγο και το καπάκι. Μα έτσι είναι. Άλλο η ανάγκη να συλλέξουν τα οστά και άλλο να βάζουν το πόδι πάνω στο μάρμαρο που σκέπαζε την κόρη στον αιώνιο ύπνο της.

Τελικά ετούτος ο λαός εκεί που σε απογοητεύει, έρχεται ένα τυχαίο γεγονός και σε κάνει να νιώθεις περήφανος που ανήκεις σ' αυτόν. Όχι, η δάφνη δεν κατεμαράνθη ακόμη στον τόπο ολωσδιόλου. "Σοφούλα" μας σε ευχαριστούμε από καρδιάς που φανερώθηκες και μαζί φανέρωσες και τόσο πρωτόγνωρα συναισθήματα στις ψυχές μας. Ναι, Σοφία είναι το όνομα που σου ταιριάζει και ας μην έλεγαν καμιά κοπέλα της εποχής σου με το όνομα αυτό. Μια αρχαία Σοφία που σήμερα μας μύρωσε και μας ανέβασε σε άλλη διάσταση. Μια Σοφία που ίσως τη δείτε το βράδυ και στα κανάλια, αν βέβαια βρει χώρο ανάμεσα στην περιρρέουσα βλακεία της δικής μας εποχής.

______________

• Στην πρώτη φωτογραφία διακρίνεται στη μέση και πάνω το κάτοπτρο της νεαρής κοπέλας και ανάμεσα στα οστά της κνήμης της το σφοντύλι. Κάντε κλικ στη φωτογραφία για να τη δείτε σε μεγέθυνση.

Μερικές ακόμη φωτογραφίες από την ανασκαφή:

Να σημειωθεί ότι την επόμενη μέρα βρέθηκε και άλλος αρχαίος τάφος, δίπλα στον πρώτο, με ένα ακόμη κορίτσι... Έτσι αποφασίστηκε ευρύτερη ανασκαφή της περιοχής η οποία ολοκληρώθηκε μήνες αργότερα φέρνοντας στο φως εφτά συνολικά τάφους."

Γνωρίζουμε τύπους αγγείων

Για να μιλήσουμε για τους τύπους των αγγείων που κατασκεύασε η αρχαία ελληνική κεραμική, χρειάζεται πρώτα να γνωρίσουμε τα βασικά μέρη κάθε αγγείου.

Τα μέρη αυτά και η συγκεκριμένη μορφή τους καθόριζαν τη χρήση του κάθε αγγείου και του έδιναν και αντίστοιχο όνομα.

Τα πλέον γνωστά αγγεία είναι οι αμφορείς:

Τι ήταν οι αμφορείς; Μεγάλα αγγεία με δύο λαβές που χρησίμευαν για τη μεταφορά λαδιού, κρασιού, μικρών καρπών αλλά και νερού.

Αμφορείς υπήρχαν πολλών λογιών. Δείτε για παράδειγμα ετούτον με τον χαρακτηριστικό μυτερό (οξύ) πυθμένα:

Η περίεργη βάση του, η τόσο μυτερή, χρησίμευε για να στηρίζεται ο αμφορέας αυτός σε ειδική τεχνητή βάση. Τέτοιοι αμφορείς βρέθηκαν σε ναυάγια αρχαίων πλοίων, καθώς ήταν οι καταλληλότεροι για μεταφορές με καράβι, στέρεα στηριγμένοι σε ξύλινες βάσεις.

Αυτό το αγγείο με τα τόσο πλατιά χείλη, ο κρατήρας, χρησίμευε για να ανακατεύουν το κρασί με νερό, καθώς έτσι τους άρεσε τότε να πίνουν το κρασάκι τους, νερωμένο. Και πρέπει να πούμε ότι έπιναν αρκετό κρασάκι, γι' αυτό υπήρχαν και πολλά αγγεία για το κρασί. Όπως ο ψυκτήρας:

Αποστολή του ψυκτήρα ήταν να κρυώνει το κρασί. Άλλοι πιστεύουν πως γέμιζαν τον ψυκτήρα με κρύο νερό και τον βύθιζαν στον κρατήρα. Άλλοι λένε πως στον ψυκτήρα έμπαινε κρασί και μετά το αγγείο το τοποθετούσαν ή σε κρύο νερό ή σε χιόνι. Ψυγεία βλέπετε τότε δεν είχαν κι έτσι κατέφευγαν σε πιο φυσικές μεθόδους.

Η οινοχόη, που μοιάζει με σημερινή κανάτα, ήταν το αγγείο με το οποίο σέρβιραν το κρασί. Για ποτήρια χρησιμοποιούσαν και πάλι αγγεία, μικρά και ειδικά κατασκευασμένα.

Ένα από τα πιο δημοφιλή "ποτήρια" της αρχαιότητας ήταν η κύλιξ. Μπορεί να όνομά της να έχει ξεχαστεί σήμερα και να μας φαίνεται παράξενο, όμως επιζεί η λέξη κυλικείο, γνωστή και αγαπητή σε όλους μας καθώς εκεί πηγαίνουμε για να ζητήσουμε κάποιο χυμό, νερό, καφέ οι μεγάλοι και άλλα ποτά.

Ένα ακόμη αρχαίο ποτήρι, ο κάνθαρος. Θυμίζει έντονα τα κύπελα που δίνονται σήμερα ως βραβεία σε αθλητικούς αγώνες. Πρέπει μάλιστα να πούμε ότι ανάλογη συνήθεια είχαν και οι αρχαίοι Έλληνες, κι αυτοί πρόσφεραν σε νικητές αγώνων διάφορα είδη αγγείων.

Να και ένα πολύ παράξενο ποτήρι των αρχαίων Ελλήνων αλλά με πολύ οικείο όνομα για μας, το κύπελο.

Αναφέραμε τόσα πολλά αγγεία για το κρασί που ίσως νομίσει κανείς ότι οι αρχαίοι Έλληνες μόνο κρασί έπιναν. Λάθος. Το πιο ακριβό ποτό και τότε όπως και σήμερα είναι το νεράκι. Μόνο που τότε δεν είχαν βρύσες στα σπίτια τους και χρειαζόταν μεταφορά του νερού με ειδικά δοχεία. Κι επειδή το νερό λέγεται και ύδωρ, τα δοχεία μεταφοράς νερού λέγονταν υδρίες. Δε μας θυμίζει το σχήμα της υδρίας τη νεότερη στάμνα; Δοχείο κι αυτή μεταφοράς νερού στο πολύ πρόσφατο παρελθόν.

Να και ένα δοχείο που δε μετέφερε υγρά. Η πυξίδα. Κι αν σήμερα η πυξίδα είναι το όργανο που μας βοηθά να βρούμε τα σημεία του ορίζοντα, η πυξίδα της αρχαίας εποχής ήταν ένα αγγείο για φύλαξη αντικειμένων. (κυρίως καλλυντικών) Η ονομασία πυξίδα είναι λένε λατινική, το ελληνικό της όνομα είναι κυλιχνίς.

Αγγεία υπήρχαν πολλά ακόμη. Αν θέλετε να γνωρίσετε και άλλους τύπους αγγείων, κάντε κλικ εδώ:

http://users.thess.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/AR/ar.ag/aggeia.htm

Από τη διεύθυνση αυτή δανειστήκαμε κι εμείς τις φωτογραφίες αυτού του άρθρου.

Από το Πρασούδι ως τη Λυγιά και πίσω στο Λαδοχώρι

Από το Πρασούδι ως τη Λυγιά και πίσω στο Λαδοχώρι;

Ναι. Από το Πρασούδι ως τη Λυγιά και πίσω στο Λαδοχώρι... αυτό το ταξίδι θα κάνουμε σήμερα. Το ταξίδι που κάνουν τα μάτια μας κάθε φορά που κοιτούν τα παραθύρια της τάξης μας:

- Τι βλέπετε από τα παραθύρια της τάξης μας;

Αυτή την ερώτηση ετοιμάζομαι να κάνω στα μαθητούδια μου αύριο, στο πρώτο μάθημα των εικαστικών. Και θα περιμένω απαντήσεις όχι με λόγια αλλά με έργα. Έργα ζωγραφικής.

Δεν ξέρω τι θα απαντήσουν τα παιδιά. Και τι τα παιδικά ματάκια βλέπουν. Όταν κοιτούν εκεί έξω, στον πανέμορφο πίνακα που απλώνεται μπροστά από την αίθουσά μας. Αφήστε με όμως κατ' αρχάς να σας ξεναγήσω σε όσα βλέπει ο φακός της φωτογραφικής μηχανής:

Το λιμάνι, το φυσικό λιμάνι της Ηγουμενίτσας. Ο πάλαι ποτέ "έρημος λιμήν του Θουκυδίδη". Πινακίδες, δέντρα, προβολείς, θάλασσα, καράβια. Και στο βάθος ο Δρέπανος και τα βουνά της Κέρκυρας. Κι ανάμεσα, ανάμεσα στο Δρέπανο και στην Κέρκυρα, ένα μικρό νησάκι, μια βραχονησίδα. Αυτό είναι το Πρασούδι. Και η αφετηρία του ταξιδιού μας.

Τι είναι το Πρασούδι;

Από την ιστοσελίδα του Δήμου Ηγουμενίτσας, παραθέτω την πληροφορία:

Κατά την παράδοση το νησάκι Πρασούδι στον κόλπο της Ηγουμενίτσας ήταν ο βράχος που έριξε ο Κύκλωπας Πολύφημος στον Οδυσσέα.

Την ώρα που ο πολυμήχανος Οδυσσέας το έσκαγε με τους συντρόφους του από τη σπηλιά του φοβερού Κύκλωπα. Και που του φώναζε το αληθινό του όνομα:

"Κύκλωψ, αι κεν τις σε καταθνητών ανθρώπων

οφθαλμού είρηται αεικελίην αλαωτύν

φάσθαι Οδυσσήα πτολιπόρθιον εξαλαώσαι,

υιόν Λαέρτεω, Ιθάκη ένι οικί' έχοντα."

Ομήρου Οδύσσεια, κεφ. ι', 504

Και σε ελεύθερη μετάφραση του ομηρικού κειμένου από το Δημήτρη Λιαντίνη, διαβάζουμε στο βιβλίο του Γκέμμα (σελ. 99 )

- Εεεέ, Πολύφημε. Άτσαλε και χάχα! Αν σε ρωτήσουνε ποτές, ποιος σου πούλησε την άγρια τυφλομάρα στο φεγγί σου, που ένα το 'χες και κείνο όρτσα, να τους ειπείς ο Οδυσσέας. Ο γιος του Λαέρτη. Ο καστροκαταλύτης...

Και στην Ιστορία της Τρίτης Δημοτικού διαβάζουμε:

"Άρπαξε τότε έναν τεράστιο βράχο ο Κύκλωπας και τον έριξε στο καράβι μα δεν το χτύπησε. Κι αμέσως σήκωσε τα χέρια του στον ουρανό και είπε:

- Πατέρα Ποσειδώνα, τον Οδυσσέα που με τύφλωσε μην τον αφήσεις να γυρίσει στην Ιθάκη, μα αν είναι να γυρίσει να περάσει χίλια βάσανα, να φτάσει μόνος, με ξένο πλοίο, κι εκεί να τον βρουν καινούριες συμφορές."

Αυτό λέει η παράδοση πως είναι το Πρασούδι. Το μνημείο αυτής της φοβερής σκηνής που ζωντανεύει στο νου μας μια στιγμή χαμένη στα βάθη του χρόνου και του μύθου. Και που όπως όλο το έργο του Ομήρου συνοδεύεται από βαθύτατους συμβολισμούς. Η διαφυγή του Οδυσσέα από τη σπηλιά του Κύκλωπα περικλείει τον αγώνα του κάθε ανθρώπου από το σκοτάδι της αμάθειας για να βγει έξω, στο φως της γνώσης. Κι από Κανένας να γίνει άνθρωπος με όνομα.

Τέτοιον αγώνα έκαναν και οι παππούδες μας, οι αρχαίοι Έλληνες. Κι ο Όμηρος, ο τυφλός τραγουδιστής, που άλλο δεν είναι παρά ο πρόαγγελος του δημοτικού μας τραγουδιού, αποτύπωσε στην Οδύσσεια αυτήν την τιτάνια προσπάθεια του λαού μας. Έτσι δεν ερμήνευσε τον πηγαιμό προς την Ιθάκη ο ποιητής της νεότερης Ελλάδας ο Κωνσταντίνος Καβάφης;

Από τον Όμηρο επίσης μαθαίνουμε πως ο Οδυσσέας ξαναγύρισε στην περιοχή αυτή, στη Θεσπρωτία. Αποβιβάστηκε στις ακτές της, φιλοξενήθηκε από το βασιλιά Φείδωνα και ταξίδεψε ως το μαντείο της Δωδώνης για να πάρει χρησμό. Η Θεσπρωτία εκείνα τα χρόνια, όπως μας πληροφορεί και πάλι η ιστοσελίδα του Δήμου μας, αποτέλεσε την κοιτίδα των περισσότερων ελληνικών φύλων. Αλλά και στο πρώτο μάθημα Ιστορίας φέτος αυτό μάθαμε. Πως από την περιοχή της Πίνδου ξεκίνησε η περίφημη Κάθοδος των Δωριέων που σηματοδοτεί το πέρασμα από τη μυκηναϊκή εποχή και την προϊστορία, στα γεωμετρικά χρόνια και στην ιστορία των αρχαίων χρόνων. Μάλιστα, όπως αναφέρει ο Θουκυδίδης, μόλις 80 χρόνια μετά τα Τρωικά οι Δωριείς κυρίευσαν την Πελοπόννησο. (Δες Ιστορία της Δ' Δημοτικού, σελ. 8 )

Να λοιπόν γιατί το Πρασούδι δε συμβολίζει μόνο την επιτυχία του Οδυσσέα να συνεχίσει το ταξίδι του προς την Ιθάκη αλλά και τη χρονική περίοδο που οι Δωριείς ξεκινούσαν την κάθοδό τους από την Πίνδο προς τη νότια Ελλάδα.

Ο μυκηναϊκός πολιτισμός ξεψυχά. Οι Δωριείς, οι απόγονοι του Ηρακλή όπως πίστευαν οι ίδιοι για τους εαυτούς τους, επικρατούν. Και μια νέα περίοδος αρχίζει. Η Γεωμετρική. Τότε λέγεται πως δημιουργήθηκαν και τα έπη του Ομήρου. Τον όγδοο αιώνα προ Χριστού. Κι ας έγινε ο Τρωικός πόλεμος αιώνες πριν...

Θα ακολουθήσει η Αρχαϊκή περίοδος. Η εποχή που όλα τα ελληνικά φύλα, Δωριείς, Αιολείς, Ίωνες, νιώθουν πια πως τους ενώνουν κοινοί δεσμοί. Πως αποτελούν τον ίδιο λαό, τους Έλληνες. Γιατί μιλάνε την ίδια γλώσσα, έχουν κοινή θρησκεία, κοινή καταγωγή, ίδια ήθη και έθιμα. Γι' αυτό και οργανώνουν κοινές εκδηλώσεις, πχ τους Ολυμπιακούς αγώνες, όπου συμμετέχουν αθλητές από όλες τις γωνιές του ελλαδικού χώρου.

Την περίοδο αυτή διακόπτει η επίθεση των Περσών. Η Ελλάδα κινδυνεύει να αφανιστεί. Ο εχθρός είναι πολύ πιο δυνατός και ο στρατός του τεράστιος. Οι Έλληνες θυμούνται τον Όμηρο και τον Οδυσσέα. Επιστρατεύουν το μυαλό τους. Και νικούν. Λίγο αργότερα ο Παρθενώνας θα σφραγίσει αυτή την περίοδο της δόξας και της δύναμης των Ελλήνων και που την ονομάζουμε Κλασική περίοδο. Είναι η πιο λαμπρή στιγμή της ιστορίας μας.

Δεν πρόλαβε όμως να στηθεί ο Παρθενώνας και οι Έλληνες άρχισαν να πολεμούν μεταξύ τους. Ένας εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στους Αθηναίους και στους Σπαρτιάτες, που ονομάστηκε Πελοποννησιακός πόλεμος και έφερε σε αντιπαράθεση όλους σχεδόν τους Έλληνες. Την ιστορία αυτού του πολέμου έγραψε ο σπουδαίος ιστορικός Θουκυδίδης.

Από το Θουκυδίδη μαθαίνουμε πως μία από τις μάχες αυτού του πολέμου έγινε στη δική μας περιοχή. Και συγκεκριμένα μια ναυμαχία, μια μάχη δηλαδή στη θάλασσα. Από την ιστοσελίδα του Δήμου μας παραθέτουμε το εξής:

Κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο οι Θεσπρωτοί και οι άλλοι Ηπειρώτες συμμάχησαν με τους Πελοποννήσιους κατά των Αθηναίων και των Κερκυραίων. Το 433 π.χ. έγινε η περίφημη ναυμαχία των Συβότων μεταξύ Κορινθίων και Κερκυραίων, κατά την οποία και οι δύο αντιμαχόμενοι θεώρησαν ότι νίκησαν και έστησαν τρόπαιο. Κατά νεότερη έρευνα, τα Σύβοτα της αρχαιότητας ήταν τα νησάκια της Λυγιάς Ηγουμενίτσας, τα οποία καλύφθηκαν αργότερα από τις προσχώσεις του Θύαμι ποταμού.

Πού είναι η Λυγιά; Μα δίπλα ακριβώς από τη μεγάλη παραλία του Δρέπανου. Εκεί που κάθε καλοκαίρι απολαμβάνουμε τα μπάνια μας. Και που τη διακρίνουμε από τα παραθύρια της τάξης μας στο βάθος δεξιά. Και λίγο πιο πέρα από το Πρασούδι, το βράχο του Κύκλωπα Πολύφημου. Μια γραμμή στον ορίζοντα που διηγείται με το δικό της τρόπο την πορεία των Ελλήνων από τον Τρωικό πόλεμο ως τον Πελοποννησιακό.

Ευτυχώς η Ελλάδα κατάφερε να επιζήσει και από τον πόλεμο αυτό. Μάλιστα ακολούθησαν και νέες λαμπρές στιγμές της ιστορίας μας όταν ο βασιλιάς της Μακεδονίας, Αλέξανδρος, πραγματοποίησε εκστρατεία στην Ασία. Δημιουργώντας έτσι μια τεράστια αυτοκρατορία. Μια ελληνική αυτοκρατορία. Και διαδίδοντας σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο τον ελληνικό πολιτισμό και την ελληνική γλώσσα.

Και πρέπει εδώ να τονίσουμε πως ο Αλέξανδρος είχε πατέρα Μακεδόνα μα μητέρα Ηπειρώτισσα. Την περίφημη Ολυμπιάδα, την πριγκίπισσα του ηπειρώτικου φύλου των Μολοσσών.

Εκείνη την εποχή η Ήπειρος βρίσκεται σε ακμή. Γι' αυτό και η Ολυμπιάδα, η μετέπειτα μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, έλαβε μόρφωση ξεχωριστή. Μόρφωση που έπαιξε τεράστιο ρόλο στη διαπαιδαγώγηση του νεαρού Αλέξανδρου. Εξάλλου ο Αλέξανδρος αισθανόταν περήφανος που καταγόταν η μητέρα του από τους Μολοσσούς, διότι σύμφωνα με την παράδοση οι Μολοσσοί ήταν απόγονοι του ομηρικού ήρωα Αχιλλέα.

Ο Αλέξανδρος πεθαίνει στα 323 π.Χ. Και ο θάνατος του σηματοδοτεί την αρχή του τέλους της ιστορίας της αρχαίας Ελλάδας. Μπαίνουμε πια στην Ελληνιστική περίοδο. Μια τελευταία αναλαμπή αυτών των χρόνων αποτελεί ο βασιλιάς της Ηπείρου, Πύρρος.

Ο Πύρρος ήταν ξάδερφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, απόγονος κι αυτός του βασιλικού οίκου των Μολοσσών. Θέλησε λοιπόν να μιμηθεί τα κατορθώματα του ξαδέρφου του και για το λόγο αυτό ξεκίνησε εκστρατεία στη γειτονική Ιταλία. Εκστρατεία που ξεκίνησε από τα δικά μας παράλια, της Θεσπρωτίας.

Δυστυχώς, αν και ο Πύρρος κατάφερε δύο φορές να νικήσει τους τότε κατοίκους της Ιταλίας, τους Ρωμαίους, την τρίτη φορά που συγκρούστηκε μαζί τους ηττήθηκε και αναγκάστηκε να γυρίσει στην Ήπειρο.

Αυτή όμως η εκστρατεία του Πύρρου προκάλεσε λίγο αργότερα την επίθεση των Ρωμαίων κατά της Ελλάδας. Μια επίθεση μοιραία. Γιατί κατέληξε στην κατάκτηση του τόπου μας από τους Ρωμαίους και έβαλε τέλος στην ιστορία της αρχαίας Ελλάδας.

Οι Ρωμαίοι φάνηκαν ιδιαίτερα εκδικητικοί στον τόπο μας, στο βασίλειο του Πύρρου. Από την ιστοσελίδα του Δήμου Ηγουμενίτσας και πάλι αναφέρουμε:

Όταν το 168 π.χ. οι Μακεδόνες νικήθηκαν από τους Ρωμαίους, ο Ρωμαίος στρατηγός Αιμίλιος Παύλος επιστρέφοντας από την Πύδνα, για λόγους αντεκδίκησης λεηλάτησε και κατέστρεψε 70 πόλεις της Ηπείρου και πήρε 150.000 αιχμαλώτους ως δούλους (167 π.χ.). Οι περισσότερες από τις πόλεις που καταστράφηκαν ήταν των Μολοσσών και ορισμένες των Θεσπρωτών (Ελέα, Τιτάνη) και η Ήπειρος έκανε πολλούς αιώνες να αναλάβει από την καταστροφή αυτή. Όταν ο Στράβων επισκέφθηκε την Ήπειρο (β' μισό του 1ου π.χ. αιώνα) βρήκε τη χώρα "ως επί το πλείστον έρημον".

Οι Ρωμαίοι βέβαια φρόντισαν να χτίσουν τους δικούς τους οικισμούς στην περιοχή της Θεσπρωτίας. Η αρχαιολογική σκαπάνη έχει μάλιστα φέρει στο φως ρωμαϊκά μνημεία και στον τόπο που βρίσκεται το σχολείο μας, στο Λαδοχώρι. Από την ιστοσελίδα του Δήμου Ηγουμενίτσας διαβάζουμε:

Η Pax Romana (Ρωμαϊκή ειρήνη) έγινε αισθητή στην Θεσπρωτία από τον 1ο μ.χ. αι. μέχρι την περίοδο της μεγάλης κρίσης των μέσων του 3ου. Ένας αρκετά εκτεταμένος οικισμός των πρώτων μετά χριστόν αιώνων, ο οποίος δημιουργήθηκε στο μυχό του κόλπου της Ηγουμενίτσας στην περιοχή του Λαδοχωρίου, φαίνεται ότι επέζησε και κατά την παλαιοχριστιανική περίοδο (έως τον 6ο αι.).

Η έπαυλη του Λαδοχωρίου με τις ανάγλυφες μαρμάρινες ρωμαϊκούς σαρκοφάγους, και τα ιδιαίτερα σημαντικά ευρήματα του 3ου μ.χ.αι. από το νεκροταφείο στο οικόπεδο του Μουσείου, ήρθαν τα αποδείξουν ότι ο κόλπος της Ηγουμενίτσας, ο "έρημος λιμήν" του Θουκιδίδη, έπαιξε έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην ύστερη αρχαιότητα. Και γενικότερα η Θεσπρωτία αποτέλεσε το προγεφύρωμα της Ελλάδας προς την Ιταλία, και αντίστροφα. "Πρόκειται της Ελλάδος προς την Ιταλία" κατά τον Πολύβιο.

Και από την ιστοσελίδα του υπουργείου πολιτισμού δίνουμε τις ακόλουθες αναλυτικές πληροφορίες που αφορούν ξανατονίζουμε τη γειτονιά του σχολείου μας, το Λαδοχώρι, προέκταση πλέον σήμερα της πόλης της Ηγουμενίτσας:

Η έντονη οικοδομική δραστηριότητα που παρουσιάζεται τα τελευταία χρόνια στην περιοχή του κάμπου του Λαδοχωρίου, ανατολικά του νέου λιμανιού της Ηγουμενίτσας, είχε σαν αποτέλεσμα τον εντοπισμό -προ μίας δεκαετίας- ενός άγνωστου μέχρι τότε στην έρευνα παράλιου οικισμού των ύστερων ρωμαϊκών και παλαιοχριστιανικών χρόνων. Κατά την τελευταία δεκαετία, έχουν ανασκαφεί αρκετά οικόπεδα ιδιωτών φέρνοντας στο φως σημαντικά τμήματα του προαναφερθέντος οικισμού, οικίες, τμήματα του πολεοδομικού ιστού, λουτρά, συχνά στο επίπεδο της θάλασσας ή και αρκετά χαμηλότερα από αυτό.

Κατά την περίοδο του ρωμαϊκού αποικισμού και της ειρήνης που επικράτησε κατά τους δύο πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες και η οποία ευνόησε την ανάπτυξη κάποιων νέων οικιστικών εγκαταστάσεων στα ηπειρωτικά παράλια, τοποθετείται και η ίδρυση του οικισμού στο Λαδοχώρι, του οποίου η ζωή φαίνεται πως εκτείνεται από το 2ο μ.Χ. αιώνα έως και τα βυζαντινά χρόνια. Ίχνη οχύρωσης δεν έχουν εντοπιστεί, αν και το κάστρο της Ηγουμενίτσας, του οποίου η ίδρυση ανάγεται μέχρι την περίοδο της ρωμαιοκρατίας, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ακρόπολη του οικισμού, ο οποίος ωστόσο δεν έχει ταυτιστεί με κάποιο γνωστό από τις πηγές πόλισμα.

Η περίοδο ακμής του οικισμού κατά τον 3ο μ.Χ. αιώνα επιβεβαιώνεται τόσο από την έκταση και την ποιότητα κατασκευής των αρχιτεκτονικών καταλοίπων, όσο και από την ανάπτυξη σε κοντινή απόσταση από αυτόν αγροτικών εγκαταστάσεων και επαύλεων, μάρτυρες της συγκέντρωσης πλούτου από ρωμαίους αποίκους που φτάνουν στην περιοχή.

Την ίδια περίοδο, το 2ο και τις αρχές του 3ου μ.Χ. αιώνα, χρονολογούνται και τα ευρήματα από τη νεκρόπολη, που έχει εντοπιστεί στη βόρεια είσοδο της πόλης της Ηγουμενίτσας, τα οποία παραπέμπουν σε χρήση του νεκροταφείου παράλληλη με την πρώτη φάση του οικισμού που ανασκάπτεται στο Λαδοχώρι.

Ο εκτεταμένος αυτός οικισμός φαίνεται ότι επέζησε και κατά την αμέσως επόμενη παλαιοχριστιανική περίοδο, όπως δείχνουν τα εντελώς πρόσφατα ευρήματα.

Οι επιδρομές των Γότθων στα μέσα του 6ου αιώνα, οι οποίοι λεηλατούν ολόκληρη την Ήπερο, φαίνεται ότι έθεσαν το οριστικό τέλος στην κατοίκηση της περιοχής του Λαδοχωρίου.

Συντάκτης: Λάζου Θεοδώρα / Κασσιανή Λάζαρη, Ιστορικός-Αρχαιολόγος ΛΒ΄ ΕΠΚΑ / Αρχαιολόγος ΛΒ΄ ΕΠΚΑ

Εδώ το ταξίδι μας τελειώνει. Ένα ταξίδι που ξεκίνησε από τα παραθύρια της τάξης μας και μας ξενάγησε στις πτυχές της τοπικής μας ιστορίας. Από το Πρασούδι και τον Όμηρο, ως τη Λυγιά και την καρδιά της ιστορίας της αρχαίας Ελλάδας και πίσω πάλι εδώ στο Λαδοχώρι και το Ρωμαϊκό οικισμό που άκμασε όταν έκλεισε οριστικά το κεφάλαιο της αρχαίας ελληνικής ιστορίας...

Στόχος μας να ξέρουμε τι βλέπουμε. Και που δε φτάνουν μόνο τα μάτια μας να το αποκαλύψουν. Χρειάζονται και τα άλλα μάτια. Της ψυχής. Τα ίδια μάτια που οδήγησαν τον τυφλό τραγουδιστή τον Όμηρο, να δημιουργήσει τα ωραιότερα ποιήματα όλων των εποχών και όλων των τόπων, την Ιλιάδα και την Οδύσσεια.

Είναι τα μάτια που ο εθνικός μας ποιητής, ο Διονύσιος Σολωμός, ζήτησε να κρατάμε πάντα ανοιχτά και άγρυπνα.

Τα ίδια μάτια που βλέπουν τον κόσμο όλοι οι μεγάλοι καλλιτέχνες. Και τα παιδιά είναι μεγάλοι καλλιτέχνες. Ολόκληρος Πικάσο το παραδέχτηκε...

Και είναι στο δικό μας χέρι να αφήνουμε τα παιδιά να δημιουργούν. Να τους δίνουμε την ευκαιρία αλλά και τις γνώσεις για να αναπτύξουν τις ικανότητες που η φύση τα προίκισε.

Τα Εικαστικά είναι για τούτο ένα σπουδαίο μάθημα του σχολείου. Όσο σπουδαία είναι και η αρχαία ελληνική ιστορία που τα εικαστικά της μνημεία έρχονται κάθε χρόνο να θαυμάσουν χιλιάδες τουρίστες από κάθε γωνιά της γης.

Η τέχνη των αρχαίων Ελλήνων, η κλασσική τέχνη όπως ονομάζεται, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με όλο τον ελληνικό πολιτισμό. Γι' αυτό και δε νοείται στον τόπο που λέγεται Ελλάδα να μη δίνουμε ιδιαίτερη σημασία στην Αισθητική αγωγή των παιδιών μας.

Εξάλλου και η Παιδαγωγική επιστήμη παραδέχεται πως η Αισθητική αγωγή συμβάλλει τα μέγιστα στη νοητική ανάπτυξη των παιδιών. Δεν είναι τυχαίο που το μάθημα αυτό κυριαρχεί στην Προσχολική Εκπαίδευση που στόχος της είναι να προετοιμάσει το νήπιο για την είσοδό του στο Δημοτικό Σχολείο. Καλλιεργώντας το παιδί το χέρι του, καλλιεργεί και τη σκέψη του. Και μαθαίνει σιγά σιγά πως η τέχνη είναι όχι μόνο τρόπος έκφρασης αλλά και γλώσσα επικοινωνίας.

Έτσι λοιπόν κι εμείς αύριο θα ξεκινήσουμε το μάθημα της Αισθητικής αγωγής. Με αρχικό ερέθισμα τι βλέπουνε τα μάτια μας έξω από τα παραθύρια της τάξης. Και με στόχο να οδηγηθούν τα παιδιά μεθοδικά να βλέπουν και με τα άλλα μάτια τον κόσμο...

_______________________________________________

Μια πανοραμική άποψη των αρχαίων Συβότων

- από άλλη γωνιά της πόλης μας, όχι από την τάξη μας...

Κάντε κλικ στη φωτογραφία για να τη δείτε σε μεγάλη προβολή.

Διακρίνονται και το νησάκι Πρασούδι, ανάμεσα στην Κέρκυρα και στον Δρέπανο, το μοναδικό που σώζεται σήμερα ως νησί από τα νησάκια που αποτελούσαν τα αρχαία Σύβοτα, τη Λυγιά, τη Σκουπίτσα, τη Μαστιλίτσα...

Να και το βουνό της Σκουπίτσας. Σήμερα το λέμε Κεστρίνη...

κι αριστερά τα λοφάκια της Λυγιάς

Μια ακόμη άποψη της περιοχής. Η φωτογραφία είναι του Μιχάλη Πασιάκου.

Σε πρώτο πλάνο διακρίνεται ο λόφος με τον Πύργο Ραγίου.

Πίσω του η Λυγιά και το Δρέπανο.

Κάποτε οι λόφοι αυτοί ήταν νησιά και στην πεδιάδα που σήμερα τα περιβάλλει δόθηκε η μάχη των Συβότων που περιγράφει γλαφυρά ο Θουκυδίδης.

Τα άλλα Σύβοτα, τα σημερινά, βρίσκονται στο βάθος δεξιά, πίσω από το βουνό... Στο Μούρτο... κι ας το αγνοούν οι περισσότεροι πως δεν είναι αυτά τα αρχαία Σύβοτα.

Ας είναι καλά όμως εκείνο το βότσαλο από τα Σύβοτα. Το μαρτυριάρικο... που ανάμεσα σε όλα τα άλλα μας αποκάλυψε και αυτό το μυστικό. Μα βλέπετε τι μαθαίνει κανείς όταν και βλέπει και ακούει με τα μάτια και τα αυτιά της ψυχής;