ΑΚΟΥΣΑΤΕ! ΑΚΟΥΣΑΤΕ!
Αυτό το ιστολόγιο έχει ολοκληρώσει το ρόλο του και δεν είναι σε λειτουργία...
Μια δημιουργία κινούμενης εικόνας με Revelation Natural Art.
Για να δείτε την εικόνα πρέπει να κάνετε κλικ με το ποντικάκι σας στο παραπάνω πλαίσιο!
Ή να επισκεφθείτε το φόρουμ της τάξης μας:
http://faros.fforumfree.com/t189-topic#1292
Η εικόνα είναι αφιερωμένη σε όλα τα Τεταρτάκια!
Ελπίζω να τους αρέσει και να θελήσουν να μάθουν τα μυστικά αυτού του προγράμματος ώστε να δημιουργήσουν και τα ίδια τις δικές τους κινούμενες εικόνες!
Πάνε μέρες τώρα που σας μιλήσαμε για το δέντρο το χριστουγεννιάτικο της τάξης μας. Και πως βάλαμε μπροστά να το στολίσουμε με ... σκουπίδια!!!
http://tetartakia.blogspot.com/2010/12/blog-post_12.html
Ήρθε η ώρα λοιπόν να σας το παρουσιάσουμε:
Τι είπατε; Δε βλέπετε τα σκουπίδια;
Μα είναι μπροστά σας! Άλλα κρεμασμένα στα κλαδιά και άλλα ακουμπισμένα δίπλα στη φάτνη...
Για ξαναδείτε αυτή τη φωτογραφία. Από τις προετοιμασίες. Και τη μετατροπή των "σκουπιδιών" σε στολίδια! Καταλάβατε τώρα;
Στολίσαμε λοιπόν το δέντρο μας όχι μόνο με τα συνηθισμένα στολίδια που βάζουν όλοι αλλά και με "άχρηστα" κουτάκια που κάθε τόσο περισσεύουν στο σπίτι και συνήθως παίρνουν το δρόμο για τη χωματερή. Τα ντύσαμε με όμορφο χαρτί και τα δέσαμε με χρυσό κορδόνι.
Παρόμοια δουλέψαμε για τους Αγιοβασίληδες. Πήραμε το χαρτονένιο ρολό που περισσεύει από τα χαρτιά κουζίνας και τα χαρτιά του μπάνιου και το ντύσαμε με κόκκινο χαρτί. Στο στόλισμα βάλαμε βαμπάκι, τι άλλο; Και ένας λόχος από Αϊ - Βασίληδες στόλισαν την τάξη μας.
Γιατί τα κάναμε όλα αυτά; Κι αφού είχαμε και ένα κουτί γεμάτο με κανονικά στολίδια; Μα για να αποδείξουμε έμπρακτα πως:
Τα σκουπίδια δεν είναι όλα άχρηστα υλικά!
Πολλά από τα σκουπίδια μπορούμε να τα ξαναχρησιμοποιήσουμε και με πολλούς τρόπους.
Όπως μας έχει διδάξει o αγαπημένος μας Γλάρος της Helmepa Junior:
Πιστός μας σύντροφος αυτή τη χρονιά στο περιβαλλοντικό πρόγραμμα που υλοποιεί η τάξη μας με στόχο την προστασία της θάλασσας και των ακτών.
Πολλές λοιπόν φορές εκεί στη θάλασσα, και ειδικά στις παραλίες, συναντάμε σκουπίδια. Άλλα που τα αφήνουν εκείνοι που πάνε για μπάνιο και άλλα που τα ξεβράζει η θάλασσα. Το δικό μας σύνθημα είναι:
Βάλτε τα σκουπίδια στη θέση τους!
Κι όχι τη Γη μέσα στο σκουπιδοντενεκέ. Μα δε φτάνουν μόνο τα ωραία λόγια. Πρέπει να βρίσκουμε και τρόπους όχι μόνο να μη ρυπαίνουμε το περιβάλλον με σκουπίδια πεταμένα εδώ κι εκεί αλλά και επαναχρησιμοποίησης των σκουπιδιών.
Όλοι ξέρουμε ότι οι χωματερές έχουν πια φρακάρει από τα πολλά σκουπίδια. Δε φτάνει λοιπόν μόνο να τα μαζεύουμε και να τα ρίχνουμε στους κάδους. Το πρόβλημα με τα σκουπίδια είναι σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα ολόκληρου του πλανήτη μας.
Πρέπει ακόμη να σκεφτούμε και το θέμα της ενέργειας. Για κάθε τι που πετάμε έχει δαπανηθεί ενέργεια για να δημιουργηθεί. Αν καταφέρουμε όμως να το ξαναχρησιμοποιήσουμε, θα γλιτώσουμε από νέα δαπάνη ενέργειας.
Παράδειγμα τα στολιδάκια που σας παρουσιάσαμε. Όχι μόνο μειώσαμε τα σκουπίδια που θα πάνε στη χωματερή αλλά και αποφύγαμε να αγοράσουμε νέα στολίδια, όπως συνηθίζουμε όλοι μας κάθε Χριστούγεννα. Τα νέα στολίδια αυτή τη φορά τα φτιάξαμε μόνοι μας και χωρίς έξοδα.
Σήμερα, τελευταία μέρα των μαθημάτων, φροντίσαμε μάλιστα να μοιραστούμε μεταξύ μας τα πρωτότυπα αυτά στολίδια. Για να στολίσουμε και το σπίτι μας!
Η Φαίη πήρε τον Αγιοβασίλη της.
Η Δήμητρα και η Αριάνα ξεκρεμάν εδώ τα δικά τους.
Ο Αλέξης πήρε και ένα από τα κουκουνάρια που μας έφερε.
Εκτός από σκουπίδια, μπορούμε να αξιοποιήσουμε και διάφορα φυσικά υλικά, όπως κουκουνάρια, καρύδια, βελανίδια και άλλα. Θα γίνουν ακόμη πιο όμορφα αν τα βάψουμε με ασημί ή χρυσαφί χρώμα.
Ελπίζουμε να σας πείσαμε και να αξιοποιήσετε κι εσείς τις ιδές που σας δώσαμε!
Καλά Χριστούγεννα για όλους!
Και επί γης ειρήνη αλλά και αγάπη για το περιβάλλον!
Με αγάπη
οι Φαροφύλακες της Ηγουμενίτσας
Έρχονται Χριστούγεννα και οι μικροί Φαροφύλακες έβαλαν μπρος να στολίσουν την τάξη και φυσικά και το δεντράκι μας.
Ναι, ξέρουμε, είναι πολλοί εκείνοι που νομίζουν ότι το χριστουγεννιάτικο δέντρο είναι έθιμο ξενικό και πως οι δικές μας παραδόσεις απαιτούν να στολίζουμε καραβάκια. Όμως δεν είναι έτσι ακριβώς... Και σας το λέμε εμείς, που αγαπάμε πολύ τη θάλασσα και που τα καράβια τα έχουμε καθημερινό ζωντανό φόντο στα παραθύρια της τάξης μας.
Για το θέμα αυτό, δεντράκι ή καραβάκι τα Χριστούγεννα, συμβουλευτήκαμε τις ακόλουθες πηγές:
1. ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΛΑΪΚΗΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ, του ακαδημαϊκού και καθηγητή Λαογραφίας στο πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεωργίου Μέγα. Εκδόσεις Εστία - Αθήνα 2003 (πρώτη έκδοση 1956)
2. ΒΛΑΧΩΡΙ - ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ έκδοση του Φιλοπρόοδου Συλλόγου Πολυδροσιτών - Πολύδροσο Θεσπρωτίας 2006
Το πρώτο βιβλίο αποτελεί έργο κλασικό σε θέματα λαογραφίας και περιλαμβάνει πλήρη καταγραφή των εθίμων του λαού μας και από όλες τις γωνιές της ελληνικής γης. Το δεύτερο χωρίς να έχει την επιστημονική βαρύτητα του πρώτου, μας μεταφέρει όμως τη φωνή του δικού μας τόπου και τις ιδιαίτερες παραδόσεις ενός ορεινού χωριού της Θεσπρωτίας.
Ε, λοιπόν, ούτε από τις σελίδες του ενός ούτε και από τις σελίδες του άλλου προκύπτει πληροφορία για στόλισμα καραβιού... Και η μόνη αναφορά για καραβάκι που εντοπίσαμε μιλά για ένα καράβι χάρτινο που έφτιαχναν τα παιδιά και που κρατώντας το στα χέρια τους πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι το βράδυ της παραμονής του Νέου έτους και έλεγαν τα κάλαντα. (Στο βιβλίο του Γ. Μέγα, ό.π. σελ. 73) Αυτό μάλιστα δε συνέβαινε σε όλους τους τόπους. Αλλού τα παιδιά κρατούσαν στα χέρια τους μήλο ή πορτοκάλι ή και χλωρό ραβδί κρανιάς ή άλλου σκληρού δέντρου, με το οποίο μάλιστα χτυπούσαν στη ράχη τους ενοίκους, ενώ τραγουδούσαν κάποιο ευχετικό τραγούδι.
Αν όμως το καραβάκι δε στολιζόταν σε σπίτια, το ίδιο ισχύει και για το δεντράκι που στολίζουμε εμείς σήμερα. Ο Γ. Μέγας αναφέρει μάλιστα το εξής: (σελ. 54 - 56)
"... το κύριο μέσο, για να κρατηθούν οι Καλικάντζαροι μακριά από τις κατοικίες των ανθρώπων, είναι η φωτιά, που έχει τη δύναμη να αποτρέπει τα δαιμόνια. Γι' αυτό η φωτιά στο τζάκι καίει μέρα και νύχτα, όλο το Δωδεκαήμερο. Την παραμονή των Χριστουγέννων κάθε νοικοκύρης φέρνει και τοποθετεί στο τζάκι του σπιτιού του ένα χοντρό ξύλο, κομμένο από δέντρο αγκαθωτό (αχλαδιά, αγριοκερασιά) γιατί το αγκάθι και όλα τα αγκαθωτά δέντρα απομακρύνουν, κατά τη λαϊκή πίστη, τους δαίμονες. Το κούτσουρο αυτό λέγεται Χριστόξυλο ή δωδεκαμερίτης ή σκαρκάντζαλος. [...]
Σε πολλές περιοχές αντί για ένα χρησιμοποιούν δύο ή τρία ξύλα, που τα κόβουν από ορισμένα, καρποφόρα κυρίως, δέντρα και τα τοποθετούν ζευγαρωτά στο τζάκι. Τα ζευγαρώνουν και τ' ανάβουν: κάνουν το πάντρεμα της φωτιάς. [...]
Το έθιμο της τοποθέτησης ενός κορμού ή ενός μέρους δέντρου στο τζάκι, την παραμονή των Χριστουγέννων, συναντάται και στην υπόλοιπη Βαλκανική (Βουλγαρία, Σερβία, Αλβανία), αλλά και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες (Ιταλία, Γαλλία, Πορτογαλία, Αγγλία, Ιρλανδία, Γερμανία, Λεττονία). Η επικράτηση, ωστόσο, της θερμάστρας για τη θέρμανση των δωματίων στις περιοχές αυτές, οδήγησε το έθιμο σε αχρηστία. Τη θέση του πήρε το χριστουγεννιάτικο δέντρο που, καθώς είναι γνωστό, κατάγεται από τη Γερμανία και τείνει, εδώ και λίγα χρόνια, να εισαχθεί και στην Αθήνα, προς όλεθρο των λίγων δέντρων ελάτης που στολίζουν τις ψηλότερες κορυφές της Πάρνηθας."
Το δέντρο λοιπόν το χριστουγεννιάτικο δεν αντικατέστηκε το καραβάκι αλλά το κούτσουρο που έκαιγαν οι άνθρωποι στα τζάκια τους! Ή και διάφορα κλαδιά και κυρίως από αγκαθωτά δέντρα, έθιμο που επιβεβαιώνει και το δεύτερο βιβλίο που συμβουλευτήκαμε: (σελ. 137)
"Την Πρωτοχρονιά πρωί - πρωί έριχναν στο τζάκι κλαδιά από πουρνάρι και καθώς καίγονταν και θορυβούσαν έλεγαν διάφορες ευχές για καλή χρονιά, υγεία, για καλή παραγωγή σιτηρών και κτηνοτροφίας."
Το ηπειρώτικο αυτό έθιμο με το πουρνάρι το αναφέρει και ο Γ. Μέγας: (σελ. 76 )
"Στο τζάκι, όπου από τα Χριστούγεννα καίει αδιάκοπα το Χριστόξυλο (ή δωδεκαμερίτης), την πρωτοχρονιά στην Ήπειρο ρίχνουν στη φωτιά κλαδιά από πρίνο λέγοντας:
Καλημέρα κι άη Βασίλης
με τον πέρναρο στα χέρια,
με το διάφορο στο σπίτι,
όσα φύλλα και κλαριά,
τόσα γρόσια και φλουριά.
Ακόμη σκαλίζουν τη φωτιά και βγάζουν μαντείες από τα φύλλα της δάφνης ή της ελιάς που ρίχνουν σ' αυτήν (εμπυροσκοπία).
Στην πραγματικότητα, μέσα από τα έθιμα αυτά, είτε τα παλιά που πλέον δεν τηρούνται, είτε και τα νέα, επιζούν αρχαίοι μύθοι και δοξασίες των ανθρώπων που ελάχιστη ή και καμία σχέση έχουν με τη γέννηση του Χριστού και τα Χριστούγεννα. Περισσότερο σχετίζονται με την αλλαγή του χρόνου και την Πρωτοχρονιά. Αξίζει μάλιστα να πούμε ότι και η ίδια η γιορτή των Χριστουγέννων άργησε πολύ να καθιερωθεί ως γιορτή που τιμάται στις 25 Δεκεμβρίου. Στο βιβλίο του Γ. Μέγα διαβάζουμε σχετικά: (σελ. 63)
"Όπως δείχνει το τραγούδι των Χριστουγέννων που παραθέσαμε πιο πάνω, τη γέννηση του Χριστού ο λαός τη γιορτάζει όπως και τα γεννητούρια ενός παιδιού. [...]
Αλλ' αυτή η αντίληψη για τη γιορτή των Χριστουγέννων δεν αρκεί για να κατανοήσουμε όλα τα σχετικά με το τραπέζι και την εστία έθιμα της ημέρας αυτής. Πολλά από αυτά είναι όμοια με τα έθιμα της Πρωτοχρονιάς. Είναι καθαυτό πρωτοχρονιάτικα έθιμα και εξηγούνται από το γεγονός, ότι από τα μέσα του 4ου αιώνα η 25η Δεκεμβρίου είχε οριστεί ως γενέθλια ημέρα του Χριστού και ταυτόχρονα ως αρχή του χρόνου. Έτσι στο γιορτασμό της συμπεριλήφθηκαν και πολλά έθιμα της ρωμαϊκής Πρωτοχρονιάς - κυρίως τα κάλανδα του Ιανουαρίου, που παρέμειναν και μετά την επαναφορά της αρχής του χρόνου στην πρώτη Ιανουαρίου."
Και στα σχόλια της σελίδας ο Μέγας αναφέρει και το εξής:
"Χρονολογικά τα σχετικά με την αρχή του χρόνου έχουν ως εξής: Αρχικά το έτος στο Ρωμαϊκό κράτος άρχιζε την πρώτη Μαρτίου. Το 153 π.Χ. για πρώτη φορά οι ανώτατοι άρχοντες του Κράτους εγκαταστάθηκαν στο αξίωμά τους την 1η Ιανουαρίου. Από τότε η ημέρα αυτή άρχισε να θεωρείται ως αρχή του χρόνου.
Οι χριστιανοί όμως, σε αντίθεση προς τους ειδωλολάτρες, ως αρχή του χρόνου δεν γιόρταζαν την 1η, αλλά την 6η Ιανουαρίου, στην οποία τοποθετούσαν τη βάπτιση του Χριστού και μαζί μ' αυτήν την πνευματική του γέννηση και την αρχή της θείας του αποστολής. Για πρώτη φορά το 354 μ.Χ. διαχώρισαν στη Ρώμη τη γιορτή της γέννησης του Χριστού από την ημέρα της "Επιφανείας" του.
Τότε η 25 Δεκεμβρίου, που γιορταζόταν από τους ειδωλολάτρες ως γενέθλια ημέρα του Μίθρα, του αήττητου Ηλίου, ορίσθηκε ως ημέρα γέννησης του Χριστού και συνάμα ως αρχή του χρόνου. Έτσι ο Χριστός λατρεύτηκε ως ο Ήλιος, που φέρνει στον κόσμο το φως, και τονίστηκε ακόμη περισσότερο η αντίθεση του χριστιανικού θεού απέναντι στους ηλιακούς θεούς της ειδωλολατρίας. Γι' αυτό οι τρεις μεγάλες γιορτές του Δωδεκαήμερου συνδέονται στενά. Καθεμιά από αυτές ήταν κάποτε αρχή του χρόνου."
Ρωμαϊκό έθιμο, μαθαίνουμε από το Μέγα, είναι και η χοιροσφαγία που συνηθίζουν σε πολλά μέρη της πατρίδας μας ακόμη σήμερα, τις παραμονές των Χριστουγέννων. Οι Ρωμαίοι γεωργοί, γράφει ο Μέγας, θυσίαζαν, κατά τα Σατουρνάλια (17 - 25 Δεκεμβρίου), χοίρο στον Κρόνο και τη Δήμητρα επιδιώκοντας την ευφορία της γης.
Μαζί όμως με τα ρωμαϊκά έθιμα που ήταν φυσικό να επηρεάσουν το λαό μας μετά από τόσους αιώνες ρωμαϊκής κυριαρχίας στον τόπο μας, επιζούν και έθιμα προερχόμενα από την αρχαία Ελλάδα. Και επομένως δε σχετίζονται ούτε και αυτά με τη γέννηση του Χριστού αλλά με μια αρχαιοελληνική γιορτή, τα Ανθεστήρια. Πρώτοι και καλύτεροι αυτών των εθίμων είναι οι Καλικάντζαροι, για τους οποίους ο Μέγας αναφέρει:
"Τα δαιμόνια του δωδεκαημέρου είναι οι ίδιες οι κήρες (δηλαδή οι ψυχές που κατοικούν στον Άδη) οι οποίες, όπως πίστευαν οι αρχαίοι Αθηναίοι, κατά τη γιορτή των Ανθεστηρίων, οπότε ο Άδης ήταν ανοιχτός, επέστρεφαν στον κόσμο και με διάφορους τρόπους ενοχλούσαν τους ανθρώπους. Μόλυναν κυρίως τις τροφές. Γι' αυτό και οι Αθηναίοι περισχοίνιζαν τα ιερά τους (τα περιέζωναν δηλαδή με κόκκινο νήμα, δημιουργώντας μαγικό κύκλο, που δεν μπορούσαν να περάσουν οι ψυχές), άλειφαν πίσσα στις πόρτες των σπιτιών και μασούσαν από το πρωί ράμνο (είδος θάμνου αγκαθωτού), για να εμποδίσουν την είσοδο των ψυχών στους ναούς, τα σπίτια και τα σώματα των ανθρώπων. Τέλος τις έδιωχναν λέγοντας: "θύραζε, Κήρες, ουκέτ' Ανθεστήρια". (σελ. 53)
Αλλά και το καραβάκι των Χριστουγέννων, που τόσος θόρυβος γίνεται στις μέρες μας για χάρη του, έχει κατά το Μέγα προέλευση από την αρχαία ελληνική γιορτή των Ανθεστηρίων:
"Το καράβι αυτό θυμίζει το πραγματικό πλοίο, που οι Αθηναίοι στη γιορτή των Ανθεστηρίων το μετέφεραν πάνω σε τροχούς, "επαναφέροντας" έτσι τον Διόνυσο, τον θεό της βλάστησης." (σελ. 73)
Καθώς λοιπόν εμείς ετοιμαζόμαστε να γιορτάσουμε τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά και όχι τα Ανθεστήρια, συνειδητά επιλέξαμε να στολίσουμε δεντράκι και όχι καραβάκι. Εξάλλου οι παππούδες μας εδώ στην Ήπειρο ουδέποτε στόλιζαν καραβάκι. Ούτε και στα αρχαία χρόνια, ούτε και στα νεότερα.
Μπορεί λοιπόν και το χριστουγεννιάτικο δέντρο να είναι ξένο προς τα δικά μας πατροπαράδοτα έθιμα, αλλά ξένο είναι και το καραβάκι. Τουλάχιστον όμως το δέντρο θυμίζει τις τοπικές μας παραδόσεις για κάψιμο ξύλων και κλαδιών αυτές τις μέρες. Οπότε δέντρο! Και φυσικά όχι αληθινό. Αυτό δα έλειπε, να λέμε πως νοιαζόμαστε για το περιβάλλον και να κόβουμε δέντρα να τα στολίσουμε για λίγες μέρες και μετά να τα πετάξουμε στη χωματερή.
Το ίδιο όμως ακριβώς σκεφτήκαμε και για τα στολίδια που θα χρησιμοποιήσουμε. Να δείχνουν κι αυτά πως αγαπάμε το περιβάλλον. Κι έτσι αποφασίσαμε να συγκεντρώσουμε στην τάξη διάφορα "σκουπίδια" των σπιτιών μας και να τα μετατρέψουμε με τα χεράκια μας σε στολίδια. Έτσι και το μήνυμα:
ΤΑ ΣΚΟΥΠΙΔΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΧΡΗΣΤΑ ΥΛΙΚΑ
θα περάσουμε έμπρακτα αλλά και μια ωραία ιδέα θα δώσουμε σε όλους τώρα που οι εποχές είναι δύσκολες και δεν περισσεύουν χρήματα σε κανέναν...
Να λοιπόν τι κάναμε. Φέραμε από τα σπίτια μας διάφορα μικρά κουτάκια από χαρτόνι. Άλλα από φάρμακα, άλλα από καλλυντικά κλπ.
Έπειτα πήραμε χαρτί περιτυλίγματος δώρων και τα ντύσαμε. Δε σταθήκαμε τυχεροί να ανακαλύψουμε τέτοιο χαρτί από δώρα που μας είχαν φέρει στο σπίτι, είπαμε, οι καιροί είναι δύσκολοι πια, και αναγκαστήκαμε να το αγοράσουμε. Εσείς όμως φροντίστε τις μέρες που έρχονται να κρατήσετε το χαρτί περιτυλίγματος από τα δώρα που θα σας κάνουν. Ε, δεν μπορεί, Χριστούγεννα είναι αυτά, όλο και κάποιο δωράκι θα μπει στο σπίτι...
Κατόπιν πήραμε κορδέλες και σπάγκο σε χρώμα χρυσαφί και τα δέσαμε σαν αληθινά δωράκια. Κι έτοιμα τα στολίδια!
Ψεύτικο λοιπόν το δέντρο, ψεύτικα και τα στολίδια; Ε, μα, ναι! Δύο ψέματα μαζί που κάνουν μια αληθινή αγάπη για το περιβάλλον!
Βέβαια εσείς μπορείτε να τροποποιήσετε την αρχική ιδέα με χίλιους δυο τρόπους...
Μπορείτε για παράδειγμα στα κουτάκια να κρύψετε πραγματικά δωράκια. Καραμελίτσες, σοκολατάκια ή και μικρά παιχνιδάκια. Ή ακόμη να βάλετε μέσα στο καθένα από μια ευχή για τις μέρες που έρχονται και τον καινούριο χρόνο!
Ακόμη μπορείτε να συμπληρώσετε το διάκοσμο με κουκουνάρια, αφού πρώτα τα χρωματίσετε με ένα σπρέι της αρεσκείας σας. Κατά προτίμηση χρυσαφί ή ασημί.
Μια άλλη ιδέα είναι να φτιάξετε αγιο - Βασίληδες, αγγελάκια, αστέρια, καμπανούλες με διάφορα υλικά χειροτεχνίας αλλά και με "σκουπίδια" του σπιτιού σας...
Εμείς για παράδειγμα φτιάξαμε αγιο - Βασίληδες με λίγο κόκκινο γκοφρέ, βαμπάκι, κόλλα και βάζοντας από μέσα έναν χαρτονένιο κύλινδρο που περισσεύει και συνήθως πετάμε στα σκουπίδια από τα διάφορα χαρτιά που χρησιμοποιούμε είτε στην κουζίνα είτε στο μπάνιο... Αν θέλετε τον αγιο - Βασίλη σας πιο χοντρούλη, βάλτε από μέσα ένα αλουμινένιο κουτάκι από αναψυκτικό ή και ένα πλαστικό μπουκαλάκι από νερό.
Τέτοιες κουβέντες δεν μπορεί βεβαίως να κάνει κάποιος με παιδάκια των 9 - 10 ετών. Μπορεί όμως με τη γλώσσα της δικής τους ηλικίας να τα εισάγει σε προβληματισμούς που θα τα βοηθήσουν να ανακαλύψουν σιγά σιγά τι άλλο είναι τα Μαθηματικά πέρα από τις τέσσερις πράξεις...
Η ενότητα του προηγούμενου μαθήματος μας έδωσε την αφορμή για ένα τέτοιο "ξεστράτισμα" από τους κλασικούς και βαρετούς λογαριασμούς πόσο κάνει τόσο και τόσο ή τόσο βγάζω τόσο... Και η αφορμή δεν ήταν άλλη από τα μοτίβα.
Τι είναι τα μοτίβα; Κάντε κλικ ΕΔΩ για να διαβάσετε από το ημερολόγιο ενός δασκάλου μια ενδιαφέρουσα συνοπτική αναφορά. Κι ΕΔΩ για βαθύτερη εξέταση του ζητήματος της διδασκαλίας των μοτίβων. Από το δεύτερο άρθρο παραθέτουμε το εξής χαρακτηριστικό:
Εθνομαθηματικά και μοτίβα
Τα γεωμετρικά μοτίβα εμφανίζονται σε αφθονία σε πολλούς πολιτισμούς. Μια ιδιαίτερη ποικιλία μοτίβων μπορεί κανείς να εντοπίσει σε όλους τους ισλαμικούς πολιτισμούς. Βρίσκονται σε μια ποικιλομορφία και σε διάφορα υλικά όπως σε κεραμίδια, σε τούβλα, σε ξύλο, σε έγγραφα, σε ορείχαλκο, σε ασβεστοκονίαμα, σε γυαλί και σε πολλούς τύπους αντικειμένων. Εμφανίζονται στους τάπητες, παράθυρα, πόρτες, οθόνες, κιγκλιδώματα, κύπελλα, στα μουσουλμανικά τεμένη, και σε άλλες επιφάνειες.Επίσης η αφθονία τους παρατηρείται στις περσικές μικρογραφίες στο φωτισμό του ιερού Koran και στις αρχιτεκτονικές επιφάνειες των μουσουλμανικών τεμενών, στα παλάτια, στα madersas (κέντρα εκπαίδευσης) και στους τάφους.
Και στον δικό μας πολιτισμό παρατηρείται μια μεγάλη ποικιλία γεωμετρικών μοτίβων, τα οποία αντλούνται από τη λαϊκή μας παράδοση. Ο Κυπριακός λαϊκός πολιτισμός προσφέρεται για εθνομαθηματική προσέγγιση στα μοτίβα. Παραδείγματα μοτίβων μέσα από τη κυπριακή λαϊκή παράδοση υπάρχουν στον τομέα της υφαντουργίας, ξυλοτεχνίας, καλαθοπλεκτικής, αγγειοπλαστικής καθώς και στις παραδοσιακές στολές των κατοίκων της Κύπρου.
Ο εκπαιδευτικός που επιθυμεί να πραγματοποιήσει μια καλή διδασκαλία στα μαθηματικά και συγκεκριμένα στα μοτίβα, έχει στη διάθεση του μια πλούσια συλλογή αντικειμένων της λαϊκής παράδοσης τα οποία μπορεί να αξιοποιήσει και να χρησιμοποιήσει στη διδασκαλία του.
Έτσι τα παιδιά καθώς διδάσκονται τα μοτίβα, έρχονται και σε επαφή με τον πολιτισμό τους, αλλά τους δίνεται και η δυνατότητα να γνωρίσουν πολιτισμούς άλλων χωρών. Κατανοούν την αξία των διαφόρων πολιτισμών και παύουν να θεωρούν ορισμένους πολιτισμούς κατωτέρους από κάποιους άλλους.
Παρατηρούμε ότι εθνομαθηματική προσέγγιση των μοτίβων γίνεται μόνο στη Πέμπτη τάξη, παρόλο που αυτά διδάσκονται κάθε χρόνο στους μαθητές (Παπαγεωργίου, κ.ά., 2001).**
Συγκεκριμένα, το κεφάλαιο αρχίζει με τον τίτλο «Η Γεωμετρική τέχνη στην Αρχαία Ελλάδα». Αρχικά δίνονται κάποια ιστορικά στοιχεία για τη γεωμετρική τέχνη καθώς και ορισμένες σχετικές πληροφορίες.
Στη συνέχεια δίνονται αρκετά αγγεία και σαν πρώτη άσκηση, το βιβλίο ζητά από τους μαθητές να παρατηρήσουν τα αγγεία και να γράψουν στοιχεία που να δείχνουν ότι ανήκουν στην Γεωμετρική περίοδο.
Στη δεύτερη άσκηση, ζητείται από τους μαθητές να προσπαθήσουν να αντιγράψουν κάποια από τα σχέδια που έχουν τα αγγεία, στο τετράδιο τους χρησιμοποιώντας ρίγα. Στην επόμενη άσκηση οι μαθητές θα πρέπει να συνεχίσουν τα γεωμετρικά μοτίβα τα οποία είναι παρμένα από τη γεωμετρική περίοδο.
Τέλος δίνονται, στα παιδιά, κάποια αγγεία χωρίς ζωγραφιές και καλούνται να τα διακοσμήσουν χρησιμοποιώντας γεωμετρικά σχήματα και γραμμές.
Έτσι λοιπόν κι εμείς με αφορμή την απλή άσκηση για μοτίβα στο Τετράδιο Εργασιών των Μαθηματικών, βγάλαμε χαρτί και χρώματα και βάλαμε μπρος φτιάχνοντας τα δικά μας μοτίβα ο καθένας.
Το αποτέλεσμα υπήρξε κάτι περισσότερο από έξοχο. Ποικιλία μοτίβων και τεράστια ποικιλία στη συμπλήρωση του έργου με άλλα στοιχεία και με απόλυτη ελευθερία των μαθητών στην επιλογή.
Έτσι, με την εργασία αυτή αλλά και όσα διδάχτηκαν τα παιδιά την περασμένη Τρίτη στο κεφάλαιο για την Τέχνη των Γεωμετρικών χρόνων, απλά και φυσικά φέραμε σε επαφή δυο διαφορετικά κατά τα άλλα μαθήματα, τα Μαθηματικά με την Ιστορία. Συνάντηση που θα επισημοποιηθεί στο επόμενο μάθημα των Εικαστικών με τη διακόσμηση αγγείων με γεωμετρικά μοτίβα.
Παραθέτουμε με την ευκαιρία τα ακόλουθα στοιχεία σχετικά με την τέχνη της γεωμετρικής εποχής:
Χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της εποχής αποτελεί το ακόλουθο επιθανάτιο αγγείο :
(κάντε κλικ στην εικόνα για μεγαλύτερη προβολή)
Τι έχουμε εδώ; Μα τι άλλο από γεωμετρικά μοτίβα! Αυτά τα μοτίβα που χάρισαν και το όνομα στην αντίστοιχη ιστορική εποχή που ονομάζουμε γεωμετρική. Δείτε μερικά ακόμη χαρακτηριστικά αγγεία της εποχής αυτής:
Επίπεδη πυξίδα αττικού εργαστηρίου. 750-735 π.Χ.
Φέρει πώμα με τέσσερα άλογα στο κέντρο και διακοσμείται με μαιάνδρους και ζιγκ-ζαγκ. Τέτοιου τύπου αγγεία προέρχονται κυρίως από τάφους ανδρών.
Στο τελευταίο αγγείο διακρίνουμε και μοτίβα που δεν είναι γεωμετρικά. Γιατί τα μοτίβα δεν είναι αποκλειστικό κτήμα της γεωμετρίας αλλά κάτι πολύ ευρύτερο. Όπως και τα Μαθηματικά δεν είναι μόνο για να λογαριάζουμε τόσο και τόσο κάνει τόσο...
Από τα πλέον γνωστά μοτίβα είναι τα μοτίβα της Μουσικής. (διαβάστε σχετικό άρθρο ΕΔΩ)
Όμως τα μοτίβα τα συναντούμε και στην καθημερινή μας ακόμη ζωή. Γνωστή π.χ. είναι η φράση: "Βαρέθηκα πια αυτό το μοτίβο" ή "άλλαξε πια μοτίβο" κλπ. Ε, λοιπόν αυτό ακριβώς θα κάνουμε κι εμείς φέτος στα Μαθηματικά, θα αλλάξουμε το βαρετό μοτίβο της προσκόλλησης στην ανιαρή τους διδασκαλία και θα προσπαθήσουμε να τα φέρουμε πιο κοντά μας, στη ζωή μας και στην καθημερινότητά μας.
Την ευκαιρία θα μας τη δίνει κυρίως η ώρα της Ευέλικτης ζώνης. Η ευέλικτη ζώνη που συνδυασμένη με τη διαθεματικότητα θα ενοποιεί τα διαφορετικά μαθήματα σε ενιαία γνώση του κόσμου, ξεπερνώντας ακόμη ένα σκόπελο, την κατάτμηση της διδακτέας ύλης σε διαφορετικά μαθήματα που ναι μεν διευκολύνει την εμβάθυνση αλλά και δημιουργεί την πλάνη πως ουδεμία σχέση έχει το ένα μάθημα με το άλλο. Λάθος! Και μεγάλο μάλιστα...
Η κατάτμηση αυτή και τα στεγανά ανάμεσα στα μαθήματα ταλάνισαν για δεκαετίες την παιδεία και δημιούργησαν πλήθος προβλημάτων. Η σύγχρονη αντίληψη όμως είναι τελείως διαφορετική και είναι αυτή η αντίληψη που οδήγησε το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο στην καθιέρωση της Ευέλικτης Ζώνης.
Βέβαια η κατάτμηση δεν αποτέλεσε χαρακτηριστικό μόνο της παιδείας αλλά και πολλών άλλων τομέων της ζωής και κυρίως της επιστήμης. Και εκεί όμως σήμερα, τόσο στον κοινωνικό τομέα όσο και στον επιστημονικό, κυριαρχεί η τάση για ενοποίηση και σύνθεση. Φυσικά με σχέδιο και τήρηση των ορίων και του μέτρου.
Ελπίζουμε με το μικρό μας άρθρο να προβληματίσαμε αρκετά και λίγο τουλάχιστον να δείξαμε πως τα Μαθηματικά είναι κάτι πολύ πιο σημαντικό από τις προσθέσεις και τις αφαιρέσεις. Είναι τρόπος σκέψης και τρόπος ζωής.
Μόνο αν τα δούμε με τέτοιο πρίσμα θα μπορέσουμε να τα αγαπήσουμε όσο τους αξίζει και παράλληλα να εισπράξουμε πολύ μεγαλύτερο κέρδος από το να γίνουμε καλά κομπιουτεράκια...
______________
** ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Τα στοιχεία αυτά αφορούν τα κυπριακά εκπαιδευτικά βιβλία. Αξίζει όμως να προσέξουμε όσα εκεί αναφέρονται για τον κυπριακό λαϊκό πολιτισμό και να αναζητήσουμε αντίστοιχα στοιχεία και στον δικό μας, το λαϊκό πολιτισμό της Ηπείρου. Πόσα και ποια θα μας δοθεί η ευκαιρία να τα ανακαλύψουμε μέσα από έρευνα που θα ανατεθεί στους μαθητές αλλά και επισκέψεις σε λαογραφικά μουσεία του τόπου μας.
Σας παρουσιάζουμε μία από τις πρώτες δραστηριότητες των ομάδων της τάξης μας στα πλαίσια της συμμετοχής μας στο περιβαλλοντικό πρόγραμμα της HELMEPA JUNIOR και συγκεκριμένα τη ζωγραφική σε βότσαλα:
Θαυμάστε με τι μεράκι τα παιδιά και με τι φαντασία μετέτρεψαν τα βοτσαλάκια σε έργα τέχνης. Άλλος έφτιαξε καρδούλα, άλλος καραβάκι, άλλος μια ... πατούσα!, άλλος πεταλούδα, πασχαλίτσα, τον ήλιο, λουλουδάκια ή και τοπίο ολόκληρο.
Δημοσιεύουμε στη συνέχεια και μερικά από τα βότσαλα σε ξεχωριστές φωτογραφίες για να προσέξετε τις λεπτομέρειες της διακόσμησης:
Δείτε και τούτο, ένα τετράγωνο μαύρο βότσαλο, που διακοσμήθηκε με κολάζ από κοχύλια:
Αλλά και το βότσαλο - ανθοδοχείο:
Εδώ ο μικρός καλλιτέχνης εκμεταλλεύθηκε μια τρύπα στο βότσαλο για να στηρίξει το λουλουδάκι αν και κάτι τέτοιο δεν είχε δοθεί στις οδηγίες...
Τελικά κανείς μας δεν μπορεί να συναγωνιστεί τη δημιουργικότητα των παιδιών όπως και ο μεγάλος ζωγράφος Πικάσο είχε παραδεχθεί!
Εικαστική απόδοση του ποιήματος "Ο Σεπτέμβρης" της Ρένας Καρθαίου, μάθημα πρώτο στο βιβλίο της Γλώσσας της Δ΄ Δημοτικού.
________________________________________
Κάντε κλικ στις φωτογραφίες για να τις δείτε σε μεγαλύτερη προβολή.
Από το Πρασούδι ως τη Λυγιά και πίσω στο Λαδοχώρι;
Ναι. Από το Πρασούδι ως τη Λυγιά και πίσω στο Λαδοχώρι... αυτό το ταξίδι θα κάνουμε σήμερα. Το ταξίδι που κάνουν τα μάτια μας κάθε φορά που κοιτούν τα παραθύρια της τάξης μας:
- Τι βλέπετε από τα παραθύρια της τάξης μας;
Αυτή την ερώτηση ετοιμάζομαι να κάνω στα μαθητούδια μου αύριο, στο πρώτο μάθημα των εικαστικών. Και θα περιμένω απαντήσεις όχι με λόγια αλλά με έργα. Έργα ζωγραφικής.
Δεν ξέρω τι θα απαντήσουν τα παιδιά. Και τι τα παιδικά ματάκια βλέπουν. Όταν κοιτούν εκεί έξω, στον πανέμορφο πίνακα που απλώνεται μπροστά από την αίθουσά μας. Αφήστε με όμως κατ' αρχάς να σας ξεναγήσω σε όσα βλέπει ο φακός της φωτογραφικής μηχανής:
Το λιμάνι, το φυσικό λιμάνι της Ηγουμενίτσας. Ο πάλαι ποτέ "έρημος λιμήν του Θουκυδίδη". Πινακίδες, δέντρα, προβολείς, θάλασσα, καράβια. Και στο βάθος ο Δρέπανος και τα βουνά της Κέρκυρας. Κι ανάμεσα, ανάμεσα στο Δρέπανο και στην Κέρκυρα, ένα μικρό νησάκι, μια βραχονησίδα. Αυτό είναι το Πρασούδι. Και η αφετηρία του ταξιδιού μας.
Τι είναι το Πρασούδι;
Από την ιστοσελίδα του Δήμου Ηγουμενίτσας, παραθέτω την πληροφορία:
Κατά την παράδοση το νησάκι Πρασούδι στον κόλπο της Ηγουμενίτσας ήταν ο βράχος που έριξε ο Κύκλωπας Πολύφημος στον Οδυσσέα.
Την ώρα που ο πολυμήχανος Οδυσσέας το έσκαγε με τους συντρόφους του από τη σπηλιά του φοβερού Κύκλωπα. Και που του φώναζε το αληθινό του όνομα:
"Κύκλωψ, αι κεν τις σε καταθνητών ανθρώπων
οφθαλμού είρηται αεικελίην αλαωτύν
φάσθαι Οδυσσήα πτολιπόρθιον εξαλαώσαι,
υιόν Λαέρτεω, Ιθάκη ένι οικί' έχοντα."
Ομήρου Οδύσσεια, κεφ. ι', 504
Και σε ελεύθερη μετάφραση του ομηρικού κειμένου από το Δημήτρη Λιαντίνη, διαβάζουμε στο βιβλίο του Γκέμμα (σελ. 99 )
- Εεεέ, Πολύφημε. Άτσαλε και χάχα! Αν σε ρωτήσουνε ποτές, ποιος σου πούλησε την άγρια τυφλομάρα στο φεγγί σου, που ένα το 'χες και κείνο όρτσα, να τους ειπείς ο Οδυσσέας. Ο γιος του Λαέρτη. Ο καστροκαταλύτης...
Και στην Ιστορία της Τρίτης Δημοτικού διαβάζουμε:
"Άρπαξε τότε έναν τεράστιο βράχο ο Κύκλωπας και τον έριξε στο καράβι μα δεν το χτύπησε. Κι αμέσως σήκωσε τα χέρια του στον ουρανό και είπε:
- Πατέρα Ποσειδώνα, τον Οδυσσέα που με τύφλωσε μην τον αφήσεις να γυρίσει στην Ιθάκη, μα αν είναι να γυρίσει να περάσει χίλια βάσανα, να φτάσει μόνος, με ξένο πλοίο, κι εκεί να τον βρουν καινούριες συμφορές."
Αυτό λέει η παράδοση πως είναι το Πρασούδι. Το μνημείο αυτής της φοβερής σκηνής που ζωντανεύει στο νου μας μια στιγμή χαμένη στα βάθη του χρόνου και του μύθου. Και που όπως όλο το έργο του Ομήρου συνοδεύεται από βαθύτατους συμβολισμούς. Η διαφυγή του Οδυσσέα από τη σπηλιά του Κύκλωπα περικλείει τον αγώνα του κάθε ανθρώπου από το σκοτάδι της αμάθειας για να βγει έξω, στο φως της γνώσης. Κι από Κανένας να γίνει άνθρωπος με όνομα.
Τέτοιον αγώνα έκαναν και οι παππούδες μας, οι αρχαίοι Έλληνες. Κι ο Όμηρος, ο τυφλός τραγουδιστής, που άλλο δεν είναι παρά ο πρόαγγελος του δημοτικού μας τραγουδιού, αποτύπωσε στην Οδύσσεια αυτήν την τιτάνια προσπάθεια του λαού μας. Έτσι δεν ερμήνευσε τον πηγαιμό προς την Ιθάκη ο ποιητής της νεότερης Ελλάδας ο Κωνσταντίνος Καβάφης;
Από τον Όμηρο επίσης μαθαίνουμε πως ο Οδυσσέας ξαναγύρισε στην περιοχή αυτή, στη Θεσπρωτία. Αποβιβάστηκε στις ακτές της, φιλοξενήθηκε από το βασιλιά Φείδωνα και ταξίδεψε ως το μαντείο της Δωδώνης για να πάρει χρησμό. Η Θεσπρωτία εκείνα τα χρόνια, όπως μας πληροφορεί και πάλι η ιστοσελίδα του Δήμου μας, αποτέλεσε την κοιτίδα των περισσότερων ελληνικών φύλων. Αλλά και στο πρώτο μάθημα Ιστορίας φέτος αυτό μάθαμε. Πως από την περιοχή της Πίνδου ξεκίνησε η περίφημη Κάθοδος των Δωριέων που σηματοδοτεί το πέρασμα από τη μυκηναϊκή εποχή και την προϊστορία, στα γεωμετρικά χρόνια και στην ιστορία των αρχαίων χρόνων. Μάλιστα, όπως αναφέρει ο Θουκυδίδης, μόλις 80 χρόνια μετά τα Τρωικά οι Δωριείς κυρίευσαν την Πελοπόννησο. (Δες Ιστορία της Δ' Δημοτικού, σελ. 8 )
Να λοιπόν γιατί το Πρασούδι δε συμβολίζει μόνο την επιτυχία του Οδυσσέα να συνεχίσει το ταξίδι του προς την Ιθάκη αλλά και τη χρονική περίοδο που οι Δωριείς ξεκινούσαν την κάθοδό τους από την Πίνδο προς τη νότια Ελλάδα.
Ο μυκηναϊκός πολιτισμός ξεψυχά. Οι Δωριείς, οι απόγονοι του Ηρακλή όπως πίστευαν οι ίδιοι για τους εαυτούς τους, επικρατούν. Και μια νέα περίοδος αρχίζει. Η Γεωμετρική. Τότε λέγεται πως δημιουργήθηκαν και τα έπη του Ομήρου. Τον όγδοο αιώνα προ Χριστού. Κι ας έγινε ο Τρωικός πόλεμος αιώνες πριν...
Θα ακολουθήσει η Αρχαϊκή περίοδος. Η εποχή που όλα τα ελληνικά φύλα, Δωριείς, Αιολείς, Ίωνες, νιώθουν πια πως τους ενώνουν κοινοί δεσμοί. Πως αποτελούν τον ίδιο λαό, τους Έλληνες. Γιατί μιλάνε την ίδια γλώσσα, έχουν κοινή θρησκεία, κοινή καταγωγή, ίδια ήθη και έθιμα. Γι' αυτό και οργανώνουν κοινές εκδηλώσεις, πχ τους Ολυμπιακούς αγώνες, όπου συμμετέχουν αθλητές από όλες τις γωνιές του ελλαδικού χώρου.
Την περίοδο αυτή διακόπτει η επίθεση των Περσών. Η Ελλάδα κινδυνεύει να αφανιστεί. Ο εχθρός είναι πολύ πιο δυνατός και ο στρατός του τεράστιος. Οι Έλληνες θυμούνται τον Όμηρο και τον Οδυσσέα. Επιστρατεύουν το μυαλό τους. Και νικούν. Λίγο αργότερα ο Παρθενώνας θα σφραγίσει αυτή την περίοδο της δόξας και της δύναμης των Ελλήνων και που την ονομάζουμε Κλασική περίοδο. Είναι η πιο λαμπρή στιγμή της ιστορίας μας.
Δεν πρόλαβε όμως να στηθεί ο Παρθενώνας και οι Έλληνες άρχισαν να πολεμούν μεταξύ τους. Ένας εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στους Αθηναίους και στους Σπαρτιάτες, που ονομάστηκε Πελοποννησιακός πόλεμος και έφερε σε αντιπαράθεση όλους σχεδόν τους Έλληνες. Την ιστορία αυτού του πολέμου έγραψε ο σπουδαίος ιστορικός Θουκυδίδης.
Από το Θουκυδίδη μαθαίνουμε πως μία από τις μάχες αυτού του πολέμου έγινε στη δική μας περιοχή. Και συγκεκριμένα μια ναυμαχία, μια μάχη δηλαδή στη θάλασσα. Από την ιστοσελίδα του Δήμου μας παραθέτουμε το εξής:
Κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο οι Θεσπρωτοί και οι άλλοι Ηπειρώτες συμμάχησαν με τους Πελοποννήσιους κατά των Αθηναίων και των Κερκυραίων. Το 433 π.χ. έγινε η περίφημη ναυμαχία των Συβότων μεταξύ Κορινθίων και Κερκυραίων, κατά την οποία και οι δύο αντιμαχόμενοι θεώρησαν ότι νίκησαν και έστησαν τρόπαιο. Κατά νεότερη έρευνα, τα Σύβοτα της αρχαιότητας ήταν τα νησάκια της Λυγιάς Ηγουμενίτσας, τα οποία καλύφθηκαν αργότερα από τις προσχώσεις του Θύαμι ποταμού.
Πού είναι η Λυγιά; Μα δίπλα ακριβώς από τη μεγάλη παραλία του Δρέπανου. Εκεί που κάθε καλοκαίρι απολαμβάνουμε τα μπάνια μας. Και που τη διακρίνουμε από τα παραθύρια της τάξης μας στο βάθος δεξιά. Και λίγο πιο πέρα από το Πρασούδι, το βράχο του Κύκλωπα Πολύφημου. Μια γραμμή στον ορίζοντα που διηγείται με το δικό της τρόπο την πορεία των Ελλήνων από τον Τρωικό πόλεμο ως τον Πελοποννησιακό.
Ευτυχώς η Ελλάδα κατάφερε να επιζήσει και από τον πόλεμο αυτό. Μάλιστα ακολούθησαν και νέες λαμπρές στιγμές της ιστορίας μας όταν ο βασιλιάς της Μακεδονίας, Αλέξανδρος, πραγματοποίησε εκστρατεία στην Ασία. Δημιουργώντας έτσι μια τεράστια αυτοκρατορία. Μια ελληνική αυτοκρατορία. Και διαδίδοντας σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο τον ελληνικό πολιτισμό και την ελληνική γλώσσα.
Και πρέπει εδώ να τονίσουμε πως ο Αλέξανδρος είχε πατέρα Μακεδόνα μα μητέρα Ηπειρώτισσα. Την περίφημη Ολυμπιάδα, την πριγκίπισσα του ηπειρώτικου φύλου των Μολοσσών.
Εκείνη την εποχή η Ήπειρος βρίσκεται σε ακμή. Γι' αυτό και η Ολυμπιάδα, η μετέπειτα μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, έλαβε μόρφωση ξεχωριστή. Μόρφωση που έπαιξε τεράστιο ρόλο στη διαπαιδαγώγηση του νεαρού Αλέξανδρου. Εξάλλου ο Αλέξανδρος αισθανόταν περήφανος που καταγόταν η μητέρα του από τους Μολοσσούς, διότι σύμφωνα με την παράδοση οι Μολοσσοί ήταν απόγονοι του ομηρικού ήρωα Αχιλλέα.
Ο Αλέξανδρος πεθαίνει στα 323 π.Χ. Και ο θάνατος του σηματοδοτεί την αρχή του τέλους της ιστορίας της αρχαίας Ελλάδας. Μπαίνουμε πια στην Ελληνιστική περίοδο. Μια τελευταία αναλαμπή αυτών των χρόνων αποτελεί ο βασιλιάς της Ηπείρου, Πύρρος.
Ο Πύρρος ήταν ξάδερφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, απόγονος κι αυτός του βασιλικού οίκου των Μολοσσών. Θέλησε λοιπόν να μιμηθεί τα κατορθώματα του ξαδέρφου του και για το λόγο αυτό ξεκίνησε εκστρατεία στη γειτονική Ιταλία. Εκστρατεία που ξεκίνησε από τα δικά μας παράλια, της Θεσπρωτίας.
Δυστυχώς, αν και ο Πύρρος κατάφερε δύο φορές να νικήσει τους τότε κατοίκους της Ιταλίας, τους Ρωμαίους, την τρίτη φορά που συγκρούστηκε μαζί τους ηττήθηκε και αναγκάστηκε να γυρίσει στην Ήπειρο.
Αυτή όμως η εκστρατεία του Πύρρου προκάλεσε λίγο αργότερα την επίθεση των Ρωμαίων κατά της Ελλάδας. Μια επίθεση μοιραία. Γιατί κατέληξε στην κατάκτηση του τόπου μας από τους Ρωμαίους και έβαλε τέλος στην ιστορία της αρχαίας Ελλάδας.
Οι Ρωμαίοι φάνηκαν ιδιαίτερα εκδικητικοί στον τόπο μας, στο βασίλειο του Πύρρου. Από την ιστοσελίδα του Δήμου Ηγουμενίτσας και πάλι αναφέρουμε:
Όταν το 168 π.χ. οι Μακεδόνες νικήθηκαν από τους Ρωμαίους, ο Ρωμαίος στρατηγός Αιμίλιος Παύλος επιστρέφοντας από την Πύδνα, για λόγους αντεκδίκησης λεηλάτησε και κατέστρεψε 70 πόλεις της Ηπείρου και πήρε 150.000 αιχμαλώτους ως δούλους (167 π.χ.). Οι περισσότερες από τις πόλεις που καταστράφηκαν ήταν των Μολοσσών και ορισμένες των Θεσπρωτών (Ελέα, Τιτάνη) και η Ήπειρος έκανε πολλούς αιώνες να αναλάβει από την καταστροφή αυτή. Όταν ο Στράβων επισκέφθηκε την Ήπειρο (β' μισό του 1ου π.χ. αιώνα) βρήκε τη χώρα "ως επί το πλείστον έρημον".
Οι Ρωμαίοι βέβαια φρόντισαν να χτίσουν τους δικούς τους οικισμούς στην περιοχή της Θεσπρωτίας. Η αρχαιολογική σκαπάνη έχει μάλιστα φέρει στο φως ρωμαϊκά μνημεία και στον τόπο που βρίσκεται το σχολείο μας, στο Λαδοχώρι. Από την ιστοσελίδα του Δήμου Ηγουμενίτσας διαβάζουμε:
Η Pax Romana (Ρωμαϊκή ειρήνη) έγινε αισθητή στην Θεσπρωτία από τον 1ο μ.χ. αι. μέχρι την περίοδο της μεγάλης κρίσης των μέσων του 3ου. Ένας αρκετά εκτεταμένος οικισμός των πρώτων μετά χριστόν αιώνων, ο οποίος δημιουργήθηκε στο μυχό του κόλπου της Ηγουμενίτσας στην περιοχή του Λαδοχωρίου, φαίνεται ότι επέζησε και κατά την παλαιοχριστιανική περίοδο (έως τον 6ο αι.).
Η έπαυλη του Λαδοχωρίου με τις ανάγλυφες μαρμάρινες ρωμαϊκούς σαρκοφάγους, και τα ιδιαίτερα σημαντικά ευρήματα του 3ου μ.χ.αι. από το νεκροταφείο στο οικόπεδο του Μουσείου, ήρθαν τα αποδείξουν ότι ο κόλπος της Ηγουμενίτσας, ο "έρημος λιμήν" του Θουκιδίδη, έπαιξε έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην ύστερη αρχαιότητα. Και γενικότερα η Θεσπρωτία αποτέλεσε το προγεφύρωμα της Ελλάδας προς την Ιταλία, και αντίστροφα. "Πρόκειται της Ελλάδος προς την Ιταλία" κατά τον Πολύβιο.
Και από την ιστοσελίδα του υπουργείου πολιτισμού δίνουμε τις ακόλουθες αναλυτικές πληροφορίες που αφορούν ξανατονίζουμε τη γειτονιά του σχολείου μας, το Λαδοχώρι, προέκταση πλέον σήμερα της πόλης της Ηγουμενίτσας:
Η έντονη οικοδομική δραστηριότητα που παρουσιάζεται τα τελευταία χρόνια στην περιοχή του κάμπου του Λαδοχωρίου, ανατολικά του νέου λιμανιού της Ηγουμενίτσας, είχε σαν αποτέλεσμα τον εντοπισμό -προ μίας δεκαετίας- ενός άγνωστου μέχρι τότε στην έρευνα παράλιου οικισμού των ύστερων ρωμαϊκών και παλαιοχριστιανικών χρόνων. Κατά την τελευταία δεκαετία, έχουν ανασκαφεί αρκετά οικόπεδα ιδιωτών φέρνοντας στο φως σημαντικά τμήματα του προαναφερθέντος οικισμού, οικίες, τμήματα του πολεοδομικού ιστού, λουτρά, συχνά στο επίπεδο της θάλασσας ή και αρκετά χαμηλότερα από αυτό.
Κατά την περίοδο του ρωμαϊκού αποικισμού και της ειρήνης που επικράτησε κατά τους δύο πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες και η οποία ευνόησε την ανάπτυξη κάποιων νέων οικιστικών εγκαταστάσεων στα ηπειρωτικά παράλια, τοποθετείται και η ίδρυση του οικισμού στο Λαδοχώρι, του οποίου η ζωή φαίνεται πως εκτείνεται από το 2ο μ.Χ. αιώνα έως και τα βυζαντινά χρόνια. Ίχνη οχύρωσης δεν έχουν εντοπιστεί, αν και το κάστρο της Ηγουμενίτσας, του οποίου η ίδρυση ανάγεται μέχρι την περίοδο της ρωμαιοκρατίας, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ακρόπολη του οικισμού, ο οποίος ωστόσο δεν έχει ταυτιστεί με κάποιο γνωστό από τις πηγές πόλισμα.
Η περίοδο ακμής του οικισμού κατά τον 3ο μ.Χ. αιώνα επιβεβαιώνεται τόσο από την έκταση και την ποιότητα κατασκευής των αρχιτεκτονικών καταλοίπων, όσο και από την ανάπτυξη σε κοντινή απόσταση από αυτόν αγροτικών εγκαταστάσεων και επαύλεων, μάρτυρες της συγκέντρωσης πλούτου από ρωμαίους αποίκους που φτάνουν στην περιοχή.
Την ίδια περίοδο, το 2ο και τις αρχές του 3ου μ.Χ. αιώνα, χρονολογούνται και τα ευρήματα από τη νεκρόπολη, που έχει εντοπιστεί στη βόρεια είσοδο της πόλης της Ηγουμενίτσας, τα οποία παραπέμπουν σε χρήση του νεκροταφείου παράλληλη με την πρώτη φάση του οικισμού που ανασκάπτεται στο Λαδοχώρι.
Ο εκτεταμένος αυτός οικισμός φαίνεται ότι επέζησε και κατά την αμέσως επόμενη παλαιοχριστιανική περίοδο, όπως δείχνουν τα εντελώς πρόσφατα ευρήματα.
Οι επιδρομές των Γότθων στα μέσα του 6ου αιώνα, οι οποίοι λεηλατούν ολόκληρη την Ήπερο, φαίνεται ότι έθεσαν το οριστικό τέλος στην κατοίκηση της περιοχής του Λαδοχωρίου.Συντάκτης: Λάζου Θεοδώρα / Κασσιανή Λάζαρη, Ιστορικός-Αρχαιολόγος ΛΒ΄ ΕΠΚΑ / Αρχαιολόγος ΛΒ΄ ΕΠΚΑ
Εδώ το ταξίδι μας τελειώνει. Ένα ταξίδι που ξεκίνησε από τα παραθύρια της τάξης μας και μας ξενάγησε στις πτυχές της τοπικής μας ιστορίας. Από το Πρασούδι και τον Όμηρο, ως τη Λυγιά και την καρδιά της ιστορίας της αρχαίας Ελλάδας και πίσω πάλι εδώ στο Λαδοχώρι και το Ρωμαϊκό οικισμό που άκμασε όταν έκλεισε οριστικά το κεφάλαιο της αρχαίας ελληνικής ιστορίας...
Στόχος μας να ξέρουμε τι βλέπουμε. Και που δε φτάνουν μόνο τα μάτια μας να το αποκαλύψουν. Χρειάζονται και τα άλλα μάτια. Της ψυχής. Τα ίδια μάτια που οδήγησαν τον τυφλό τραγουδιστή τον Όμηρο, να δημιουργήσει τα ωραιότερα ποιήματα όλων των εποχών και όλων των τόπων, την Ιλιάδα και την Οδύσσεια.
Είναι τα μάτια που ο εθνικός μας ποιητής, ο Διονύσιος Σολωμός, ζήτησε να κρατάμε πάντα ανοιχτά και άγρυπνα.
Τα ίδια μάτια που βλέπουν τον κόσμο όλοι οι μεγάλοι καλλιτέχνες. Και τα παιδιά είναι μεγάλοι καλλιτέχνες. Ολόκληρος Πικάσο το παραδέχτηκε...
Και είναι στο δικό μας χέρι να αφήνουμε τα παιδιά να δημιουργούν. Να τους δίνουμε την ευκαιρία αλλά και τις γνώσεις για να αναπτύξουν τις ικανότητες που η φύση τα προίκισε.
Τα Εικαστικά είναι για τούτο ένα σπουδαίο μάθημα του σχολείου. Όσο σπουδαία είναι και η αρχαία ελληνική ιστορία που τα εικαστικά της μνημεία έρχονται κάθε χρόνο να θαυμάσουν χιλιάδες τουρίστες από κάθε γωνιά της γης.
Η τέχνη των αρχαίων Ελλήνων, η κλασσική τέχνη όπως ονομάζεται, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με όλο τον ελληνικό πολιτισμό. Γι' αυτό και δε νοείται στον τόπο που λέγεται Ελλάδα να μη δίνουμε ιδιαίτερη σημασία στην Αισθητική αγωγή των παιδιών μας.
Εξάλλου και η Παιδαγωγική επιστήμη παραδέχεται πως η Αισθητική αγωγή συμβάλλει τα μέγιστα στη νοητική ανάπτυξη των παιδιών. Δεν είναι τυχαίο που το μάθημα αυτό κυριαρχεί στην Προσχολική Εκπαίδευση που στόχος της είναι να προετοιμάσει το νήπιο για την είσοδό του στο Δημοτικό Σχολείο. Καλλιεργώντας το παιδί το χέρι του, καλλιεργεί και τη σκέψη του. Και μαθαίνει σιγά σιγά πως η τέχνη είναι όχι μόνο τρόπος έκφρασης αλλά και γλώσσα επικοινωνίας.
Έτσι λοιπόν κι εμείς αύριο θα ξεκινήσουμε το μάθημα της Αισθητικής αγωγής. Με αρχικό ερέθισμα τι βλέπουνε τα μάτια μας έξω από τα παραθύρια της τάξης. Και με στόχο να οδηγηθούν τα παιδιά μεθοδικά να βλέπουν και με τα άλλα μάτια τον κόσμο...
_______________________________________________
Μια πανοραμική άποψη των αρχαίων Συβότων
- από άλλη γωνιά της πόλης μας, όχι από την τάξη μας...
Κάντε κλικ στη φωτογραφία για να τη δείτε σε μεγάλη προβολή.
Διακρίνονται και το νησάκι Πρασούδι, ανάμεσα στην Κέρκυρα και στον Δρέπανο, το μοναδικό που σώζεται σήμερα ως νησί από τα νησάκια που αποτελούσαν τα αρχαία Σύβοτα, τη Λυγιά, τη Σκουπίτσα, τη Μαστιλίτσα...
Να και το βουνό της Σκουπίτσας. Σήμερα το λέμε Κεστρίνη...
κι αριστερά τα λοφάκια της Λυγιάς
Μια ακόμη άποψη της περιοχής. Η φωτογραφία είναι του Μιχάλη Πασιάκου.
Σε πρώτο πλάνο διακρίνεται ο λόφος με τον Πύργο Ραγίου.
Πίσω του η Λυγιά και το Δρέπανο.
Κάποτε οι λόφοι αυτοί ήταν νησιά και στην πεδιάδα που σήμερα τα περιβάλλει δόθηκε η μάχη των Συβότων που περιγράφει γλαφυρά ο Θουκυδίδης.
Τα άλλα Σύβοτα, τα σημερινά, βρίσκονται στο βάθος δεξιά, πίσω από το βουνό... Στο Μούρτο... κι ας το αγνοούν οι περισσότεροι πως δεν είναι αυτά τα αρχαία Σύβοτα.
Ας είναι καλά όμως εκείνο το βότσαλο από τα Σύβοτα. Το μαρτυριάρικο... που ανάμεσα σε όλα τα άλλα μας αποκάλυψε και αυτό το μυστικό. Μα βλέπετε τι μαθαίνει κανείς όταν και βλέπει και ακούει με τα μάτια και τα αυτιά της ψυχής;
